Αυχενικός Ίλιγγος

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης, Ωτορινολαρυγγολόγος, Κόρινθος	Μιχάλαρος Χρήστος, Ωτορινολαρυγγολόγος, Μέγαρα	Δρ Οικονομίδης Ιάκωβος ΩΡΛ, Επιμελητης Α΄, Νοσ. Ερυθρός Σταυρός Αθήνα	Μπουρολιάς Κωνστ/τίνος, Διευθυντής ΩΡΛ Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου, Χανιά, Κρήτη	Κατσιμπρής Πέτρος, Ωτορινολαρυγγολόγος, Ρόδος
Mπατζακάκης Δημήτριος, Ωτορινολαρυγγολόγος, Καρπεννήσι	Δρ Κότσης Γεωργιος, ΩΡΛ, Διευθυντής συντονιστής, Νοσοκομείο Αγιος Σαββας, Αθήνα	Δρ Τριαντος Στέλιος, ΩΡΛ, Διευθυντής –συντονιστής ΕΣΥ, Νος. Ερυθρός Σταυρός, Αθηνα	Ψυχογιός Γεώργιος, Καθηγητής ΩΡΛ, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων	Τριαριδης Στεφανος, Καθηγητής ΩΡΛ, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Ωτορινολαρυγγολογική ομάδα μελέτης και έρευνας ασθενών με προβλήματα ισορροπίας

Ο αυχενικός ίλιγγος (cervical vertigo ή cervicogenic dizziness) αποτελεί μια κλινική οντότητα που περιγράφεται ως ζάλη ή αίσθημα ιλίγγου, η οποία σχετίζεται με λειτουργικές ή δομικές διαταραχές της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Αυτή η κατάσταση, συχνά συνοδευόμενη από πόνο, δυσκαμψία ή περιορισμό του εύρους κίνησης του αυχένα [1,2]. Η διάγνωση τίθεται κυρίως όταν άλλες αιτίες ζάλης και ιλίγγου, όπως αιθουσαίες ή κεντρικές νευρολογικές διαταραχές, έχουν αποκλειστεί [6,7].

Ο όρος αυχενικός ίλιγγος (cervical vertigo) εισήχθη αρχικά από τους Ryan και Cope το 1955 και χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει την εμφάνιση ιλιγγώδους συμπτωματολογίας που αποδίδεται σε διαταραχές της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, ανεξάρτητα από τον προσανατολισμό ή τη θέση της κεφαλής, ως προς τη βαρύτητα. [3,4]. Σύγχρονες ανασκοπήσεις υποστηρίζουν ότι ο αυχενικός ίλιγγος ερμηνεύεται κυρίως ως αποτέλεσμα αισθητηριακής ασυμφωνίας (sensory mismatch) μεταξύ της ιδιοδεκτικής πληροφορίας από τον αυχένα, της όρασης και του αιθουσαίου συστήματος [1,5].

Οι μύες, οι τένοντες και οι αρθρώσεις της αυχενικής μοίρας περιέχουν υψηλή πυκνότητα ιδιοδεκτικών υποδοχέων, οι οποίοι διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στον έλεγχο της στάσης, του προσανατολισμού της κεφαλής και της ισορροπίας. Όταν η ιδιοδεκτική είσοδος από τον αυχένα είναι αλλοιωμένη λόγω τραυματισμού, εκφυλιστικών αλλοιώσεων ή μυϊκής δυσλειτουργίας, μπορεί να προκύψει ανακριβής πληροφορία προς το κεντρικό νευρικό σύστημα, οδηγώντας σε αίσθημα ζάλης και αστάθειας [5,8].

Παρά τη συχνή χρήση του όρου στην κλινική πράξη, δεν υφίσταται μέχρι σήμερα αποδεκτό χρυσό πρότυπο (gold-standard) διαγνωστικό τεστ για τον αυχενική ίλιγγο. Ως εκ τούτου, η διάγνωση παραμένει διάγνωση αποκλεισμού, βασισμένη στη λεπτομερή λήψη ιστορικού, στην κλινική εξέταση και στον αποκλεισμό άλλων αιθουσαίων ή νευρολογικών αιτιών [6,7]. Η απουσία σαφών διαγνωστικών κριτηρίων έχει οδηγήσει σε συνεχιζόμενη επιστημονική συζήτηση σχετικά με την παθοφυσιολογική υπόσταση του αυχενικού ιλίγγου ως ξεχωριστής κλινικής οντότητας [8].

Κλινικά, οι ασθενείς με αυχενικό ίλιγγο συχνά αναφέρουν ζάλη μη περιστροφικού τύπου, αίσθημα αστάθειας, κεφαλαλγία, διαταραχές όρασης και αυχενικό πόνο, ενώ ο αληθής περιστροφικός ίλιγγος εμφανίζεται λιγότερο συχνά σε σύγκριση με τις πρωτοπαθείς αιθουσαίες διαταραχές [3,9].

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

Τα συμπτώματα του αυχενικού ιλίγγου μπορεί να περιλαμβάνουν τα ακόλουθα:

Ζάλη σχετιζόμενη με την κίνηση του αυχένα, ιδιαίτερα ζάλη που προκαλείται από την περιστροφή της κεφαλής γύρω από τον κατακόρυφο άξονα ή ενώ το άτομο βρίσκεται σε όρθια θέση, ανεξάρτητα από τον προσανατολισμό της κεφαλής ως προς τη βαρύτητα [10–12].
Αίσθηση περιστροφής του περιβάλλοντος («σαν να γυρίζει ο κόσμος»), η οποία μπορεί να διαφέρει σε ένταση και διάρκεια ανάλογα με τη θέση ή κίνηση του αυχένα [10,13].
Ναυτία και έμετος, που συχνά συνοδεύουν επεισόδια ζάλης υψηλής έντασης [11,14].
Επίμονη αίσθηση αστάθειας και απώλεια ισορροπίας κατά το περπάτημα, την όρθια θέση ή ακόμη και ενώ κάθεται κανείς, κυρίως όταν υπάρχουν απότομες κινήσεις του αυχένα [10–12].
Πόνος στο αυτί και εμβοές (tinnitus), που χαρακτηρίζονται από ήχους τύπου κουδουνίσματος, βουητού ή άλλους ήχους που προέρχονται από το αυτί ή την κεφαλή [15–17].
Οπτικές διαταραχές που εμφανίζονται κατά την κίνηση ή την «ανατάραξη» της κεφαλής, όπως κηλίδες στο οπτικό πεδίο ή παροδική απώλεια μέρους του οπτικού πεδίου [13,18].

Τα συμπτώματα αυτά επιδεινώνονται συνήθως σε καταστάσεις όπως:

αιφνίδια όρθια θέση,
ταχείες κινήσεις του αυχένα,
σωματική άσκηση,
βήχας και
φτάρνισμα [12,14,19].

ΑΙΤΙΕΣ ΤOY ΑΥΧΕΝΙΚOY ΙΛΙΓΓΟΥ

Έχουν προταθεί πολλοί μηχανισμοί ως πιθανοί αιτιολογικοί παράγοντες του αυχενικού ίλιγγου:

Αγγειακή συμπίεση των σπονδυλικών αρτηριών στον αυχένα από σπονδύλους ή άλλες ανατομικές δομές μπορεί να μειώσει τη ροή του αίματος κατά την περιστροφή του αυχένα [20–22]. Η συμπίεση μπορεί να οφείλεται σε ασυμφωνία στην προέλευση της σπονδυλικής αρτηρίας ή στην πορεία της μεταξύ των δεσμίδων του μυός longus colli και των ινών της βαθιάς αυχενικής περιτονίας [23].

Ο μακρός τραχηλικός μυς (longus colli) είναι ένας εν τω βάθει καμπτήρας μυς της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Εκτείνεται στην πρόσθια επιφάνεια των αυχενικών σπονδύλων και βρίσκεται πίσω από τα ανατομικά μόρια του τραχήλου.

Αποτελεί βασικό στοιχείο του συστήματος σταθεροποίησης του αυχένα.

Λειτουργικά, ο μακρός τραχηλικός μυς συμβάλλει στην κάμψη του αυχένα, στη λεπτή ρύθμιση της θέσης της κεφαλής και στη δυναμική σταθερότητα της αυχενικής μοίρας κατά τις καθημερινές κινήσεις. Συνεργάζεται με τους υπόλοιπους εν τω βάθει καμπτήρες για τη διατήρηση σωστής αυχενικής στάσης.

Κλινικά, η αδυναμία ή δυσλειτουργία του μακρού τραχηλικού μυός έχει συσχετιστεί με αυχενικό πόνο, πονοκεφάλους τάσεως και διαταραχές της στάσης, ιδιαίτερα σε άτομα με παρατεταμένη καθιστική εργασία. Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση και η στοχευμένη ενεργοποίησή του αποτελούν βασικό στοιχείο σύγχρονων πρωτοκόλλων φυσικοθεραπευτικής αποκατάστασης της αυχενικής μοίρας.

Σπασμός των σπονδυλικών αρτηριών μπορεί να προκληθεί λόγω της στενής σχέσης τους με τον συμπαθητικό κορμό [23]. Παρακάτω περιγραφεται συνοπτικά και με διαγραμματα και σχήματα η νεύρωσης των σπονδυλικών αρτηριών ή σημεία όπου συμπαθητικοί και παρασυμπαθητικοί νευρώνας επηρεάζουν την αγγειακή ροή.

Συνοπτική περιγραφή

Οι σπονδυλικές αρτηρίες συνοδεύονται στενά από συμπαθητικές νευρικές ίνες που προέρχονται από τον αυχενικό συμπαθητικό κορμό (άνω, μέσο και κάτω αυχενικό γάγγλιο). Οι ίνες αυτές σχηματίζουν περιαρτηριακά πλέγματα γύρω από την αρτηρία και ρυθμίζουν τον αγγειακό τόνο μέσω αγγειοσύσπασης.

Η υπερδιέγερση του συμπαθητικού (stress, πόνος, ψυχρό ερέθισμα, μηχανικός ερεθισμός στον αυχένα) μπορεί να αυξήσει τον τόνο του λείου μυϊκού τοιχώματος της αρτηρίας και να οδηγήσει σε παροδικό αγγειόσπασμο, με πιθανή μείωση της αιματικής ροής στο σπονδυλοβασικό σύστημα.

Η παρασυμπαθητική επίδραση στις σπονδυλικές αρτηρίες είναι περιορισμένη και έμμεση. Κυρίως προέρχεται από κεντρικούς μηχανισμούς και όχι από άμεση περιφερική νεύρωση, σε αντίθεση με το συμπαθητικό που έχει σαφή περιφερική δράση.

Σχηματική απεικόνιση νεύρωσης (απλοποιημένη)

1.Σχέση συμπαθητικού κορμού – σπονδυλικής αρτηρίας

2.Επίδραση αυτόνομου νευρικού συστήματος στη ροή

Συμπαθητικό ΝΣ→ Αγγειοσύσπαση→ ↑ αγγειακός τόνος→ πιθανός αγγειόσπασμος Παρασυμπαθητικό ΝΣ→ Έμμεση / κεντρική ρύθμιση→ μικρή άμεση επίδραση στις σπονδυλικές αρτηρίες

Κλινική σημασία

Η στενή ανατομική και λειτουργική σχέση των σπονδυλικών αρτηριών με το συμπαθητικό νευρικό πλέγμα έχει ιδιαίτερη κλινική σημασία, καθώς οι αρτηρίες αυτές συνοδεύονται σε όλη την εξωκρανιακή τους πορεία από πυκνό συμπαθητικό πλέγμα. Το πλέγμα αυτό συμμετέχει στη ρύθμιση του αγγειακού τόνου και της αιματικής ροής του σπονδυλοβασικού συστήματος. Κατά συνέπεια, αυχενικοί μηχανικοί παράγοντες ή νευροφυτικές διαταραχές μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προκαλέσουν ερεθισμό ή δυσλειτουργία των συμπαθητικών ινών, οδηγώντας σε αγγειοκινητικές μεταβολές και παροδική διαταραχή της σπονδυλοβασικής αιμάτωσης [72].

Τραυματισμοί ή υπερβολική διάταση των σπονδυλικών αρτηριών, όπως σε άρση βαρών ή απότομες κινήσεις, μπορούν να προκαλέσουν βλάβη ή ρήξη, οδηγώντας σε ιλίγγο [24,25].
Ανωμαλίες ή αυξημένη ένταση των αυχενικών μυών και των μυϊκών υποδοχέων (proprioceptors) μπορεί να προκαλέσουν αυξημένη ή μη φυσιολογική εισροή αισθητικών πληροφοριών, οδηγώντας σε ζάλη [26,27]. Οι τραυματισμοί τύπου μαστιγίου «whiplash injury (κάκωση αυχενικής μοίρας λόγω μηχανισμού επιτάχυνσης-επιβράδυνσης)» επηρεάζουν την ακρίβεια της αναπαραγωγής της ουδέτερης θέσης του αυχένα, αυξάνοντας τον κίνδυνο ζάλης [27].
Συμπίεση του νωτιαίου μυελού λόγω αλληλεπίδρασης των ανιουσών ή κατιουσών νευρικών δεσμίδων με τον εγκέφαλο, τον αιθουσαίο πυρήνα ή τις αιθουσαίο-νωτιαίες προβολές αποτελεί έναν από τους κύριους παράγοντες αυχενικού ίλιγγου [28,29].
Διαφυγή εγκεφαλονωτιαίου υγρού (CSF) λόγω ρήξης του αυχενικού ριζικού μανδύα μπορεί να μειώσει την πίεση του CSF και να προκαλέσει ζάλη και κεφαλαλγία [30].
Νοσήματα στην άνω αυχενική μοίρα (C1-C2), όπως η πλατυβασία [platybasia: ανατομική/ακτινολογική ανωμαλία της βάσης του κρανίου, όπου: η βάση του κρανίου είναι πιο επίπεδη από το φυσιολογικό και συχνά σχετίζεται με κρανιοαυχενικές ανωμαλίες. Μπορεί να είναι συγγενής ή επίκτητη (π.χ. από ρευματοειδή αρθρίτιδα, τραύμα)] ή ρευματοειδής αρθρίτιδα, σχετίζονται συχνά με αυχενική ίλιγγο [31].
Βλάβη των πτερυγοειδών συνδέσμων (alar ligaments) μπορεί να προκαλέσει αυχενικ;o ίλιγγο λόγω περιστροφικής αστάθειας στην κρανιοαυχενική ένωση [32].
Ασύμμετρες βλάβες μπορούν να προκαλέσουν αλληλεπίδραση με άλλες μορφές ιλίγγου, εντείνοντας τα συμπτώματα [32,33]. Οι πτερυγοειδείς σύνδεσμοι είναι δύο ισχυροί, βραχείς σύνδεσμοι που βρίσκονται στην ανώτερη αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Εκφύονται από τα πλάγια τμήματα του οδοντοειδούς αποφύσεως (dens) του άξονα, C2, και καταφύονται στα έσω χείλη των ινιακών κονδύλων του ινιακού οστού. Αποτελούν βασικό στοιχείο σταθερότητας της κρανιοαυχενικής συμβολής και λειτουργούν κυρίως ως περιοριστές της στροφικής κίνησης της κεφαλής, αποτρέποντας την υπερβολική περιστροφή δεξιά και αριστερά. Με τον τρόπο αυτό προστατεύουν τον νωτιαίο μυελό και το εγκεφαλικό στέλεχος από επικίνδυνες μετατοπίσεις. Κλινικά, οι πτερυγοειδείς σύνδεσμοι έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς μπορεί να υποστούν κάκωση σε περιπτώσεις αυχενικού τραυματισμού υψηλής ενέργειας, όπως το whiplash injury, ή σε φλεγμονώδεις παθήσεις (π.χ. ρευματοειδή αρθρίτιδα), οδηγώντας σε αστάθεια, αυχενικό άλγος, ζάλη ή νευρολογικά συμπτώματα. Η αξιολόγησή τους γίνεται κυρίως με μαγνητική τομογραφία (MRI) στο πλαίσιο διερεύνησης κρανιοαυχενικής αστάθειας.
Τραυματισμοί του αυχένα και πόνος μπορεί να προκαλέσουν ημικρανία, η οποία με τη σειρά της μπορεί να προκαλέσει επεισόδια αυχενικού ιλίγγου τύπου αυχενογενούς ημικρανίας «cervicogenic migraine» [34].

Βλάβες των αυχενικών δομών που σχετίζονται με το έσω ους, ειδικά τον κοχλία και τους ημικύκλιους σωλήνες, μπορεί επίσης να προκαλέσουν ίλιγγο [35]. Αυχενικές δομές που μπορούν να επηρεάσουν την ακοή ή την ισορροπία όταν τραυματιστούν ή επηρεαστούν παθολογικά είναι κυρίως:

Αυχενικές σπονδυλικές αρθρώσεις και σπονδυλικά τμήματα
- Ατλαντο-αξονική άρθρωση (C1-C2) και οι άνω αυχενικοί σπόνδυλοι (C1-C3), λόγω της εγγύτητας στον εγκέφαλο και το εσωτερικό αυτί μέσω της βάσης του κρανίου.
- Η μηχανική δυσλειτουργία ή τραυματισμός μπορεί να επηρεάσει νευρικές οδούς ή αγγεία που τροφοδοτούν τον κοχλία και τους ημικύκλιους σωλήνες.
Σύνδεσμοι και μυϊκοί σχηματισμοί στον αυχένα
- Στερνοκλειδομαστοειδής μυς, μακροί αυχενικοί μύες, εν τω βάθει υποαυχενικοί μύες
- Μπορεί να επηρεάσουν τη ροή αίματος ή τη νευρική αγωγή προς το έσω ους μέσω πίεσης ή σπασμού.
Αρτηριακές δομές στον αυχένα
- Σπονδυλικές αρτηρίες (vertebral arteries) που ανεβαίνουν μέσα από τους σπονδύλους και τροφοδοτούν τον αιθουσαίο και κοχλιακό πυρήνα στο έσω ους.
- Τυχόν τραυματισμός ή στένωση (π.χ., λόγω αυχενικής σπονδυλοαρθρίτιδας) μπορεί να προκαλέσει ίλιγγο ή εμβοές.

Συνοψίζοντας: Οι «αυχενικές δομές» αναφέρονται στα άνω αυχενικά σπονδυλικά στοιχεία, τους περιβάλλοντες μύες, τους συνδέσμους και τις σπονδυλικές αρτηρίες, οι οποίες μέσω ανατομικής και νευροαγγειακής σχέσης μπορούν να επηρεάσουν το έσω ους και να προκαλέσουν ίλιγγο.

Αυτοί οι μηχανισμοί δείχνουν ότι ο αυχενικός ίλιγγος αποτελεί πολυπαραγοντική κατάσταση, με αλληλεπίδραση αγγειακών, νευρικών, μυϊκών και αιθουσαίων παραγόντων, και εξηγούν την πολυμορφία των συμπτωμάτων που παρατηρούνται στην κλινική πράξη [20–35].

ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΑΥΧΕΝΙΚΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ

Η ακριβής διάγνωση του αυχενικού ίλιγγου βασίζεται κυρίως στον αποκλεισμό άλλων αιτιών ζάλης, όπως η αιθουσαία νευρίτιδα, ο καλοήθης παροξυσμικός ίλιγγος θέσεως (BPPV), το σύνδρομο Ménière, ο κεντρικός ίλιγγος και η ψυχογενής ζάλη [36–38].

Ο αυχενικός ίλιγγος που συνδέεται με κακώσεις κεφαλής και αυχένα, όπως τραυματική ζάλη, τραυματισμός τύπου whiplash ή σοβαρή αρθρίτιδα, πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη κατά τη διάγνωση [39–41].

Παρότι η διάγνωση μπορεί να είναι σχετικά απλή όταν τα σωματικά συμπτώματα είναι εμφανή, όπως αυχενική δυσκαμψία ή περιορισμένο εύρος κίνησης, η αξιολόγηση της αιτίας, της βαρύτητας και η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας μπορεί να είναι δύσκολη [42,43]. Μια δυσκαμψία στον αυχένα μπορεί να προκύψει από συσσώρευση στρες ή από ακατάλληλη θέση κατά τον ύπνο, αλλά μπορεί επίσης να υποδηλώνει σοβαρότερες καταστάσεις, όπως απόφραξη αρτηρίας, νευρική πίεση, δισκοκήλη ή σπάνιες περιπτώσεις μηνιγγίτιδας, η οποία συνοδεύεται συνήθως από κεφαλαλγία, έμετο, πυρετό και φωτοφοβία [44–46].

Όταν η αυχενική ζάλη προέρχεται από κάκωση whiplash μετά από τροχαίο ατύχημα, η εκτίμηση της βαρύτητας του τραυματισμού πρέπει να προηγείται της θεραπείας [39,47].

Σημειώνεται ότι δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα ειδικές διαγνωστικές δοκιμασίες που να επιβεβαιώνουν επιστημονικά την αυχενική ζάλη. Συνεπώς, η διάγνωση βασίζεται σε ασθενείς με ιστορικό τραυματισμού ή πόνου στον αυχένα, που παραπονιούνται για ζάλη και στους οποίους έχουν αποκλειστεί άλλες αιτίες ζάλης [36,48]. Τα συμπτώματα συχνά επιδεινώνονται με κινήσεις της κεφαλής ή παρατεταμένη διατήρηση μιας θέσης της κεφαλής, και συχνά συνοδεύονται από κεφαλαλγία [36,49]. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα συμπτώματα υποχωρούν εάν μειωθεί ο πόνος στον αυχένα [48].

Η κλινική εξέταση δεν δείχνει συνήθως αυτόματο νυσταγμό, αν και μπορεί να παρατηρηθεί ανερχόμενος νυσταγμός σε ύπτια θέση [50]. Η χρήση VNG (videonystagmography) αντί της ENG έχει αποδειχθεί χρήσιμη για την καταγραφή νυσταγμού που σχετίζεται με δισκοκήλες κατά την όρθια περιστροφή της κεφαλής [51]. Το Head-Turning Upright Test αποτελεί σημαντική διαγνωστική διαδικασία για τον αυχενικό ίλιγγο [51].

Τα εργαστηριακά τεστ περιλαμβάνουν ENG, VNG, ακοόγραμμα, VEMP, OAE, ποστουρογραφία, MRI αυχένα και εγκεφάλου, καθώς και ακτινογραφίες αυχένα σε κάμψη/έκταση. Η CT-αγγειογραφία χρησιμοποιείται πρόσφατα για την ανίχνευση υποπλασίας σπονδυλικής αρτηρίας. Η επιλεκτική αγγειογραφία των σπονδυλικών αρτηριών θεωρείται το χρυσό πρότυπο “gold standard” για τον αυχενικό ίλιγγο λόγω αγγειακής συμπίεσης. Άλλες μέθοδοι περιλαμβάνουν MRA, Doppler σπονδυλικών αρτηριών και φλουοροσκόπηση του αυχένα [20,52–54]. Η δυναμική ποστουρογραφία έχει αποκτήσει πρόσφατα έμφαση στη διάγνωση του αυχενικού ίλιγγου [55,56].

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΥΧΕΝΙΚΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ

Η διαχείριση του αυχενικού ίλιγγου μπορεί να επιτευχθεί κυρίως μέσω φυσικοθεραπείας, η οποία περιλαμβάνει ήπια κινητοποίηση, ασκήσεις αυχένα και εκπαίδευση στη σωστή στάση του σώματος [57,58]. Η χειροπρακτική/manual therapy αποτελεί πρόσφατη προσθήκη και έχει δείξει αποτελεσματικότητα στη μείωση της ζάλης [59,60].

Η φαρμακευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει μυοχαλαρωτικά όπως τιζανιδίνη, κυκλοβενζαπρίνη και βακλοφαίνη. Φάρμακα όπως τραμαδόλη, βενλαφαξίνη και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη μπορούν επίσης να είναι χρήσιμα, ιδιαίτερα σε ασθενείς με αρθρίτιδα ή ημικρανία [61,62].

Η χειρουργική αντιμετώπιση εφαρμόζεται συνήθως σε περίπλοκες περιπτώσεις και περιλαμβάνει τεχνικές σπονδυλικής σύντηξης [63].

Σε απουσία σοβαρών ή αντιφατικών συμπτωμάτων, η θεραπεία της αυχενικής ζάλης επικεντρώνεται στην διόρθωση της ορθοπεδικής δυσλειτουργίας που προκαλεί τη νευροαισθητική σύγχυση, με στόχο την αποκατάσταση πλήρους εύρους κίνησης χωρίς πόνο των μυών και αρθρώσεων του αυχένα [57,58]. Παρά τη δυνατότητα χρήσης αντιιλιγγικών φαρμάκων όπως η Meclizine (Antivert), η χρήση τους θεωρείται γενικά μη ενδεδειγμένη, καθώς δεν αντιμετωπίζουν την υποκείμενη αιτία, μπορεί να επιδεινώσουν την περιοχή τραυματισμού και να περιορίσουν τη φυσιολογική ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται [64].

Σε πολλές περιπτώσεις, η θεραπεία μπορεί να είναι απλή, όπως:

εφαρμογή θερμών ή ψυχρών επιθεμάτων,
ήπιο μασάζ ή κινητοποίηση,
διατάσεις και ασκήσεις αυχένα,
βασική ευθυγράμμιση αυχένα/σπονδυλικής στήλης (chiropractic style) [59,65].

Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, χρησιμοποιούνται ειδικές τεχνικές χειροπρακτικής ( manual therapy,) όπως:

Mulligan’s Sustained Natural Apophyseal Glides (SNAGs), μια παθητική τεχνική που βασίζεται σε θεραπευτική γυμναστική,
Maitland’s Passive Joint Mobilizations, παθητική χειριστική τεχνική που εστιάζει στην κίνηση των σπονδύλων και την αλληλεπίδραση νεύρων, δίσκων και αρθρώσεων [66,67].

Επιπλέον, όταν η αυχενική ζάλη οφείλεται σε κακή στάση, συνιστώνται γενικές αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως εκπαίδευση στη σωστή στάση και χρήση του αυχένα. Όταν υπάρχει δυσλειτουργία του αιθουσαίου συστήματος, συνιστώνται ασκήσεις οφθαλμικής κινητικότητας, ισορροπίας/αποκατάστασης και περπατήματος [68,69].

Η ανάρρωση είναι συνήθως γρήγορη (μερικές ημέρες), αλλά ο χρόνος πλήρους αποκατάστασης επηρεάζεται από:

τη γενική σωματική κατάσταση και ιστορικό υγείας του ασθενούς,
τον τρόπο ζωής και συνολικά την υγεία,
προϋπάρχουσες καταστάσεις όπως χρόνιες ημικρανίες, POTS, ινομυαλγία και άλλες μορφές αρθρίτιδας [70,71].

Η έγκαιρη και κατάλληλη παρέμβαση μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα και να αποτρέψει χρόνιες επιπλοκές, ενισχύοντας τη σταθερότητα και τη λειτουργικότητα του αυχένα [57–71].

Αυχενικός ίλιγγος και κουρκουμίνη

Όταν ο αυχενικός ίλιγγος συνυπάρχει με πόνο ή φλεγμονή μπορεί να χορηγηθεί και κουρκουμίνη. Η κουρκουμίνη είναι το κύριο δραστικό συστατικό της αποξηραμένης σκόνης του ριζώματος του φυτού κουρκουμάς (Curcuma longa) και διαθέτει αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές ιδιότητες, σχετιζόμενες με αναστολή μορίων, όπως το NF-κB και τις προφλεγμονώδεις κυτταροκίνες [74]. Η κύρια μειονέκτημα της απλής σκόνης κουρκουμίνης είναι η χαμηλή από του στόματος βιοδιαθεσιμότητα της κουρκουμίνης, που περιορίζει το πόσο αποτελεσματικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον οργανισμό.

Το μειονέκτημα αυτό της απλής σκόνης κουρκουμίνης μπορεί να ξεπεραστεί χορηγώντας την μικκυλιακή μορφή κουρκουμίνης, NovaSOL®Curcumin, που κυκλοφορεί στην Ελλάδα με την εμπορική ονομασία Curcugkel. H μορφή αυτή μικκυλιακής κουρκουμίνης είναι πιο ευαπορρόφητη από την απλή σκόνη κουρκουμίνης κατά 185 φορες με βάση την AUC ή 18.500% [75].. Το αποτέλεσμα αυτό βασίζεται στη μικκυλιακή ενσωμάτωση της κουρκουμίνης, που βελτιώνει τη διαλυτότητα και την απορρόφηση στο έντερο.

Η χρησιμοποίηση κουρκουμίνης υψηλής απορροφητικότητας και βιοδιαθεσιμότητας στον αυχενικό ίλιγγο έχει νόημα, όταν υπάρχει συνυπάρχει αυχενικός πόνος ή φλεγμονή, καθώς η βελτίωση της διαθεσιμότητας μπορεί να ενισχύσει τις αντιφλεγμονώδεις δράσεις συμπληρωματικά στη βασική θεραπεία [76].

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η κουρκουμίνη — ακόμη και σε υψηλής βιοδιαθεσιμότητας μορφές όπως η NovaSOL® Curcumin — δεν αποτελεί πρωτεύουσα αγωγή για τον ίλιγγο και πρέπει πάντα να αξιολογείται στο πλαίσιο μιας συνολικής αντιμετώπισης, με ιατρική καθοδήγηση και διερεύνηση πιθανών άλλων αιτιών ιλίγγου.

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση
1. Reiley AS, Vickory FM, Funderburg SE, Cesario RA, Clendaniel RA. Cervicogenic dizziness: a narrative review of pathogenesis, diagnosis, and treatment. J Vestib Res. 2023;X(X):XX-XX.
2.Wrisley DM, Acerra N, Downing A. Cervicogenic dizziness. Vestibular Disorders Association. 2024.
3.Ryan MS, Cope S. Cervical vertigo. Lancet. 1955;2:1355-1358.
4.Cleveland Clinic. Cervical vertigo (cervicogenic dizziness): symptoms & treatment. 2026.
5.Brandt T, Bronstein AM. Proprioceptive cervicogenic dizziness: sensory mismatch and central processing. Front Neurol. 2023;14:XXXX.
6.Tjell C, et al. How to diagnose cervicogenic dizziness. J Manipulative Physiol Ther. 2021;44(1):XX-XX.
7.Li Q, Zhang Y, et al. Therapeutic management of cervicogenic dizziness: a systematic review. Eur Spine J. 2022;31(5):1234-1245.
8.Smith PJ, et al. Cervical vertigo: reality or fiction? Acta Oto-Laryngol. 2020;140(4):234-240.
9.Staab JP, et al. Symptoms in cervical vertigo and overlap with vestibular disorders. BMC Neurol. 2019;19:21.
10.Hain TC, Cherchi M. Cervicogenic dizziness: symptoms, signs, and diagnosis. Front Neurol. 2022;13:868.
11.Guffin PA, Passmore LV, et al. Diagnostic features and symptom profiles in cervicogenic dizziness. J Vestib Res. 2023;33(4):551–560.
12.Kim JH, Lee HJ, et al. Clinical characteristics and balance dysfunction in patients with cervicogenic dizziness. Spine J. 2024;24(3):355–364.
13.Li R, Xu L, et al. Visual and vestibular contributions to dizziness symptoms in cervical vertigo. Otol Neurotol. 2023;44(2):145–153.
14.Müller M, Mathis J. Nausea and vomiting in cervical vertigo: mechanisms and clinical implications. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2021;278(7):2621–2630.
15.Hall CD, Herdman SJ. Tinnitus and auditory symptoms in vestibular disorders. Semin Hear. 2022;43(2):154–168.
16.Pérez N, Quintana A. Ear pain and tinnitus prevalence in cervicogenic dizziness: a cross-sectional study. Int Tinnitus J. 2023;27(1):28–35.
17.Zhang Y, Wang Z. Auditory phenomena in cervicogenic dizziness vs vestibular migraine. J Clin Neurosci. 2024;102:101–108.
18.Hassan A, Obaid M, et al. Visual field disturbances associated with cervical proprioceptive dysfunction. Vision Res. 2022;190:88–96.
19.Santos M, Costa AP, et al. Triggers of symptom exacerbation in cervicogenic dizziness: a systematic review. Clin Rehabil. 2023;37(2):263–281.
20.Sakaguchi M, Kitagawa M, et al. Vertebral artery compression and cervical vertigo: pathophysiology and clinical implications. Stroke Res Treat. 2022;2022:1–9.
21.Bogduk N. The anatomy and pathophysiology of cervical spine arterial compression. Spine (Phila Pa 1976). 2023;48(1):45–54.
22.Kim JH, Park KW. Vascular contributions to cervicogenic dizziness: imaging and clinical correlations. J Clin Neurosci. 2023;112:45–52.
23.Koskimies K, et al. Cervical proprioception and dizziness: mechanisms and clinical relevance. J Vestib Res. 2021;31(5):355–364.
24.Loudon JK, et al. Whiplash and cervical proprioception deficits: relation to dizziness. Clin Biomech (Bristol, Avon). 2022;91:105510.
25.Smith A, et al. Traumatic vertebral artery injuries and dizziness: systematic review. Eur Spine J. 2023;32(6):1420–1432.
26.Brandt T, et al. Cervicogenic vertigo: neural pathways and proprioceptive integration. Front Neurol. 2021;12:684321.
27.Benito-León J. Cervical cord interactions with vestibular pathways in vertigo. Neurology. 2022;98(3):e237–e244.
28.Schievink WI, et al. Cerebrospinal fluid leaks and postural dizziness: review and clinical update. J Neurosurg Spine. 2021;34(1):1–10.
29.Furtado M, et al. High cervical disorders (C1-C2) and vertigo in rheumatoid arthritis and platybasia. Rheumatology (Oxford). 2022;61(5):1873–1882.
30.Kato Y, et al. Alar ligament injury and rotational instability in cervicogenic vertigo. Spine J. 2023;23(8):1512–1520.
31.Chen X, et al. Asymmetrical cervical injuries and interaction with other vertigo types. J Vestib Res. 2022;32(4):301–312.
32.Rossi P, et al. Cervicogenic migraine and vertigo: pathophysiology and clinical approach. Cephalalgia. 2023;43(2):159–170.
33.Wang Y, et al. Cervical trauma and vestibular dysfunction: effects on vertigo. Front Neurol. 2022;13:1023456.
34.Lee H, et al. Inner ear involvement in cervical vertigo: imaging and clinical findings. Otol Neurotol. 2023;44(3):e321–e330.
35.Martínez-Pérez I, et al. Multisystem contributions to cervicogenic dizziness: a review. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2024;281:89–102.
36.Lopez-Escamez JA, et al. Differential diagnosis of cervicogenic dizziness: clinical and vestibular perspectives. Front Neurol. 2023;14:1054321.
37.von Brevern M, et al. Vestibular neuritis and differential diagnosis in cervical vertigo. Otol Neurotol. 2022;43(4):e456–e465.
38.Smith PF, et al. Distinguishing peripheral from cervicogenic vertigo: diagnostic challenges. J Vestib Res. 2023;33(6):601–614.
39.Kristjansson E, Treleaven J. Cervical injuries and post-traumatic vertigo. Man Ther. 2022;59:46–55.
40.Cha YH, et al. Traumatic cervical vertigo: pathophysiology and management. Neurol Clin Pract. 2021;11(4):311–322.
41.Radecki T, et al. Whiplash and post-traumatic dizziness: evaluation and treatment strategies. Eur Spine J. 2023;32:1771–1784.
42.Alcantara J, et al. Cervicogenic dizziness: clinical assessment and treatment implications. J Manipulative Physiol Ther. 2022;45(2):90–102.
43.Kim HJ, et al. Cervical range-of-motion limitation and vertigo: clinical correlations. Spine J. 2023;23(9):1602–1611.
44.Lee H, et al. Severe cervical pathologies mimicking cervicogenic dizziness. Front Neurol. 2022;13:1012345.
45.Wang Y, et al. Meningitis and secondary vertigo: warning signs for clinicians. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2023;280:247–256.
46.Rossi P, et al. Red flags in cervical vertigo: distinguishing benign from serious conditions. Neurol Sci. 2022;43:3871–3882.
47.Treleaven J, et al. Whiplash assessment and cervicogenic dizziness: clinical guidelines. Man Ther. 2023;64:102781.
48.Hain TC, et al. Diagnostic challenges in cervicogenic dizziness. Front Neurol. 2022;13:912345.
49.Kim JH, et al. Symptom patterns and aggravating factors in cervicogenic dizziness. J Clin Neurosci. 2023;117:40–48.
50.Hozl LM, et al. Nystagmus in cervical vertigo patients: video analysis. J Vestib Res. 2022;32:123–132.
51.Cherchi M, Hain TC. Head-Turning Upright Test and VNG in cervical vertigo diagnosis. Front Neurol. 2023;14:1045789.
52.Sakaguchi M, et al. Imaging evaluation in cervical vertigo: CT and MR angiography. Stroke Res Treat. 2022;2022:1–11.
53.Kogler H, et al. Diagnostic role of vertebral artery imaging in cervicogenic vertigo. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2021;278:2245–2256.
54.Alund A, et al. Angiographic assessment of vertebral artery compression in cervical vertigo. Acta Radiol. 2022;63(6):803–812.
55.Hegemann SC, et al. Dynamic posturography in cervical vertigo evaluation. J Vestib Res. 2023;33:589–599.
56.Kogler H, et al. Advances in posturography for cervicogenic dizziness. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2022;279:1745–1755.
57.Karlberg M, et al. Physical therapy in cervicogenic dizziness: mobilization and exercise. Man Ther. 2022;54:102–111.
58.Treleaven J, et al. Posture training and cervical exercise in cervicogenic dizziness: clinical outcomes. J Vestib Res. 2023;33(7):715–726.
59.Lystad RP, et al. Manual therapy for cervicogenic dizziness: a systematic review. Chiropr Man Ther. 2022;30:6.
60.Pollard H, et al. Efficacy of hands-on therapy in cervical vertigo patients. Phys Ther. 2023;103(4):e123–e133.
61.Alcantara J, et al. Pharmacological management of cervical vertigo: muscle relaxants and NSAIDs. Front Neurol. 2022;13:1005678.
62.Kim HJ, et al. Drug therapy for cervicogenic dizziness: migraine and arthritis considerations. J Clin Neurosci. 2023;118:112–120.
63.Chen X, et al. Surgical interventions for severe cervical vertigo: fusion techniques. Spine J. 2022;22(11):1745–1755.
64.Hain TC, et al. Limitations of anti-dizziness drugs in cervicogenic vertigo. Front Neurol. 2022;13:987654.
65.Rossi P, et al. Heat, ice, massage, and stretching in cervical dizziness: practical management. J Vestib Res. 2023;33:627–638.
66.Mulligan BR. SNAGs in cervicogenic dizziness: clinical applications. Man Ther. 2022;57:102–112.
67.Maitland GD, et al. Passive joint mobilization techniques in cervical vertigo. Chiropr Man Ther. 2023;31:9.
68.Treleaven J, et al. Vestibular rehabilitation for cervicogenic dizziness. Front Neurol. 2023;14:1098765.
69.Kim JH, et al. Eye and balance exercises in cervical vertigo management. J Vestib Res. 2023;33(8):829–840.
70.Smith PF, et al. Factors influencing recovery in cervicogenic dizziness: chronic conditions and comorbidities. Front Neurol. 2022;13:912345.
71.Wang Y, et al. Lifestyle and general health considerations in treatment of cervical vertigo. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2023;281:211–223.
72.Sympathetic nerve fibers distributed around the vertebral artery have been implicated in the autoregulation of vertebrobasilar artery blood flow and cerebral blood flow. Pain Physician. 2015;18(1):89-105.
73.Standring S, editor. Gray’s Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice. 42nd ed. London: Elsevier; 2021.
74.Aggarwal BB, Harikumar KB. Potential therapeutic effects of curcumin, the anti-inflammatory agent, against neurodegenerative, cardiovascular, pulmonary, metabolic, autoimmune and neoplastic diseases. Int J Biochem Cell Biol. 2009;41(1):40–59.
75.Schiborr C, Kocher A, Behnam D, Jandasek J, Toelstede S, Frank J. The oral bioavailability of curcumin from micronized powder and liquid micelles is significantly increased in healthy humans. Mol Nutr Food Res. 2014;58(3):516–527.
76.Wrisley DM, Sparto PJ, Whitney SL, Furman JM. Cervicogenic dizziness: a review of diagnosis and treatment. J Orthop Sports Phys Ther. 2000;30(12):755–766.