Περίληψη

Η αλλεργική ρινίτιδα αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια φλεγμονώδη νοσήματα του αναπνευστικού και συχνά συνυπάρχει με αλλεργικό άσθμα, σχηματίζοντας ένα ενιαίο παθοφυσιολογικό φάσμα νόσου.

Ερευνητική ομάδα Ωτορινολαρυγγολόγων μελέτης της Αλλεργικής Ρινιτιδας και λοιπων ρινιτίδων

Τα τελευταία χρόνια, η βιταμίνη D έχει αναδειχθεί ως κρίσιμος ανοσορρυθμιστικός παράγοντας, με σημαντική επίδραση, τόσο στην αλλεργική φλεγμονή, όσο και στην άμυνα έναντι λοιμώξεων. Η ενεργός μορφή της επάγει την παραγωγή αντιμικροβιακών πεπτιδίων, όπως οι καθελισιδίνες και οι ντεφενσίνες, ενισχύοντας την έμφυτη ανοσία. Παράλληλα, επηρεάζει την αποτελεσματικότητα της ανοσοθεραπείας της αλλεργικής ρινίτιδας και του αλλεργικού άσθματος μέσω της ενίσχυσης της ανοσολογικής ανοχής. Σύγχρονα δεδομένα (2020–2025) επιβεβαιώνουν ότι η επάρκεια βιταμίνης D3 σχετίζεται με μειωμένη συχνότητα λοιμώξεων του αναπνευστικού και καλύτερο έλεγχο των αλλεργικών νοσημάτων [1–4]. Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να τεκμηριώσει ότι η τακτική μέτρηση των επιπέδων της 25-υδροξυβιταμίνης D3 [25(OH)D3], τουλάχιστον δύο φορές ετησίως, αποτελεί αναγκαία και ορθολογική κλινική πρακτική.

Εισαγωγή

Η αλλεργική ρινίτιδα αποτελεί ένα συχνό χρόνιο φλεγμονώδες νόσημα του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος, το οποίο επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής των ασθενών και συνδέεται με αυξημένη νοσηρότητα [1]. Παρά το γεγονός ότι συχνά θεωρείται ήπια νόσος, η παθοφυσιολογία της είναι σύνθετη και συνδέεται με συστηματική φλεγμονώδη απάντηση.

Η στενή σχέση της αλλεργικής ρινίτιδας με το αλλεργικό άσθμα έχει πλέον εδραιωθεί μέσω της έννοιας του «ενιαίου αεραγωγού, μιας νόσου (one way, one disease)» [1,5]. Μελέτες δείχνουν ότι σημαντικό ποσοστό ασθενών εμφανίζει ταυτόχρονα και τις δύο καταστάσεις, γεγονός που επιβαρύνει την κλινική εικόνα [6].

Επιπλέον, οι ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα παρουσιάζουν αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις του ανώτερου και κατώτερου αναπνευστικού, ιδιαίτερα ιογενείς λοιμώξεις, οι οποίες αποτελούν συχνό εκλυτικό παράγοντα παροξύνσεων [7]. Στο πλαίσιο αυτό, η διερεύνηση τροποποιήσιμων παραγόντων, όπως η βιταμίνη D, αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Ανοσολογικός ρόλος της βιταμίνης D

Η βιταμίνη D αποτελεί έναν σημαντικό ανοσορρυθμιστικό παράγοντα με δράση τόσο στην έμφυτη όσο και στην επίκτητη ανοσία. Οι υποδοχείς της εκφράζονται σε κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, επιτρέποντας τη ρύθμιση της ανοσολογικής απάντησης [2,8].

Σε επίπεδο αλλεργικής φλεγμονής, η βιταμίνη D περιορίζει την ενεργοποίηση των Th2 λεμφοκυττάρων και την παραγωγή IgE, ενώ ενισχύει τη λειτουργία των ρυθμιστικών Τ-κυττάρων, συμβάλλοντας στην ανοσολογική ανοχή [2,9]. Σύγχρονες μελέτες επιβεβαιώνουν ότι χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετίζονται με αυξημένη βαρύτητα αλλεργικών νοσημάτων [3,10].

Παράλληλα, η βιταμίνη D ενισχύει την έμφυτη ανοσία μέσω της επαγωγής αντιμικροβιακών πεπτιδίων, όπως η καθελισιδίνη και οι ντεφενσίνες, τα οποία αποτελούν βασικό μηχανισμό άμυνας έναντι μικροοργανισμών [11,12].

Βιταμίνη D3 και λοιμώξεις του αναπνευστικού

Η έλλειψη ή η ανεπάρκεια βιταμίνης D3 έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων του αναπνευστικού. Μετα-αναλύσεις και τυχαιοποιημένες μελέτες έχουν δείξει ότι η συμπληρωματική χορήγηση βιταμίνης D3 μειώνει τη συχνότητα οξέων λοιμώξεων, ιδιαίτερα σε άτομα με χαμηλά αρχικά επίπεδα [4,13].

Επιπλέον, δεδομένα από την περίοδο της πανδημίας COVID-19 ενίσχυσαν την κατανόηση του ρόλου της βιταμίνης D στην αντιική ανοσία, αναδεικνύοντας τη συμβολή της στη μείωση της σοβαρότητας λοιμώξεων [14,15].

Η δράση αυτή σχετίζεται με την ενίσχυση του επιθηλιακού φραγμού και τη ρύθμιση της φλεγμονώδους απάντησης [11].

Αλλεργική ρινίτιδα, αλλεργικό άσθμα και υπογλώσσια ανοσοθεραπεία

Η υπογλώσσια ανοσοθεραπεία αποτελεί βασική θεραπευτική επιλογή για την αλλεργική ρινίτιδα και το άσθμα, με δυνατότητα τροποποίησης της φυσικής πορείας της νόσου [16].

Η βιταμίνη D3 φαίνεται να επηρεάζει θετικά την αποτελεσματικότητα της ανοσοθεραπείας, ενισχύοντας την ανοσολογική ανοχή μέσω αύξησης των ρυθμιστικών Τ-κυττάρων [9,17]. Πρόσφατες μελέτες υποστηρίζουν ότι η επάρκεια βιταμίνης D3 σχετίζεται με καλύτερη κλινική ανταπόκριση [17].

Αναγκαιότητα τακτικής μέτρησης της βιταμίνης D3

Η βιταμίνη D3 παρουσιάζει σημαντική εποχική διακύμανση, με τα επίπεδα της 25(OH)D3 να κορυφώνονται στο τέλος του καλοκαιριού και να μειώνονται στο τέλος του χειμώνα [18]. Η ανεπάρκεια παραμένει ιδιαίτερα συχνή ακόμη και σε πληθυσμούς με επαρκή ηλιοφάνεια [19].

Δεδομένης της εμπλοκής της:

• στην αλλεργική φλεγμονή
• στη λειτουργία της ανοσοθεραπείας
• στην παραγωγή καθελισιδινών και ντεφενσινών
• στην πρόληψη λοιμώξεων

η τακτική παρακολούθηση των επιπέδων της καθίσταται επιβεβλημένη.

Η μέτρηση δύο φορές ετησίως —στο τέλος του χειμώνα και στο τέλος του καλοκαιριού— επιτρέπει την αποτύπωση της ελάχιστης και της μέγιστης συγκέντρωσης αντίστοιχα [18].

Τα επίπεδα 25(OH)D3 κατηγοριοποιούνται ως εξής:

• <20 ng/mL: έλλειψη
• 20–29 ng/mL: ανεπάρκεια
• 30–50 ng/mL: επάρκεια
• 40–60 ng/mL: βέλτιστα επίπεδα για ανοσολογική λειτουργία [19,20]

Σε περιπτώσεις ανεπάρκειας ή έλλειψης, συνιστάται η χορήγηση χοληκαλσιφερόλης (βιταμίνη D3), η οποία αποτελεί τη φυσική μορφή της βιταμίνης D στον άνθρωπο και έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει αποτελεσματικότερα τα επίπεδα 25(OH)D3 στον ορό σε σύγκριση με τη βιταμίνη D2 (εργοκαλσιφερόλη), η οποία είναι φυτικής προέλευσης (3). Η επιλογή της μορφής D3 σχετίζεται με μεγαλύτερη βιοδιαθεσιμότητα και διάρκεια δράσης, συμβάλλοντας έτσι πιο αποτελεσματικά στην αποκατάσταση της ανεπάρκειας και στη ρύθμιση της ανοσολογικής και φλεγμονώδους απόκρισης[19, 20, 21]. Φυσική και όχι συνθετική βιταμίνη D3 μέσα σε βιολογικό εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο περιέχει το συμπλήρωμα διατροφής D3 Gkelin drops και D3 Gkelin Kids drops. Kάθε σταγόνα του πρώτου περιέχει 1000IU (Διεθνείς Μονάδες) φυσικής βιταμίνης D3, ενώ κάθε σταγόνα του δευτέρου περιέχει 200 IU (Διεθνείς Μονάδες) φυσικής βιταμίνης D

Συζήτηση

Η σύγχρονη βιβλιογραφία υποδεικνύει ότι η βιταμίνη D3 αποτελεί κρίσιμο ρυθμιστή της ισορροπίας μεταξύ αλλεργικής φλεγμονής και αντιμικροβιακής άμυνας. Η αλληλεπίδραση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα και άσθμα.

Η τακτική μέτρηση των επιπέδων της βιταμίνης D3 δεν αποτελεί απλώς προληπτική παρέμβαση, αλλά βασικό εργαλείο εξατομικευμένης ιατρικής.

Συμπεράσματα

Η αλλεργική ρινίτιδα και το άσθμα αποτελούν εκδηλώσεις μιας ενιαίας φλεγμονώδους διαδικασίας. Η βιταμίνη D διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο τόσο στην ανοσολογική ρύθμιση όσο και στην άμυνα έναντι λοιμώξεων.

Η συστηματική μέτρηση της 25(OH)D3 δύο φορές ετησίως αποτελεί τεκμηριωμένη και αναγκαία πρακτική για τη βελτίωση της πρόληψης και της θεραπείας.

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1. Bousquet J, Schünemann HJ, Togias A, Erhola M, Hellings PW, Zuberbier T, et al. Next-generation Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma (ARIA) guidelines. Allergy. 2020;75(10):2440–2463.
2. Karaaytu E, Özdemir Ö. Vitamin D and allergic rhinitis: a mini-review. World J Methodol. 2026;16(1):109252.
3. Surayya R, Pawarti DR, Perdana RF, Wungu CDKW. Effect of adjuvant vitamin D therapy on nasal symptoms, IgE, and eosinophils in allergic rhinitis: a systematic review and meta-analysis. Int Arch Otorhinolaryngol. 2025;25(1):867–875.
4. Jolliffe DA, Camargo CA Jr, Sluyter JD, Aglipay M, Aloia JF, Bergman P, et al. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory infections: systematic review and meta-analysis. Lancet Diabetes Endocrinol. 2021;9(5):276–292.
5. Papadopoulos NG, et al. Viruses and bacteria in acute asthma exacerbations: current insights. Allergy. 2020;75(4):760–783.
6. El Abd A, Dasari H, Dodin P, Trottier H, Ducharme FM. Associations between vitamin D status and inflammatory biomarkers in asthma: systematic review and meta-analysis. Respir Res. 2024;25:344.
7. Park SC, Park DY. Vitamin D deficiency as a contributing factor to chronic rhinitis: an epidemiological study. Nutrients. 2024;16(19):3385.
8. Shukla S, Awasthi SK, Bhati P, Rizvi S. Impact of vitamin D supplementation on individuals with allergic rhinitis. Indian J Otolaryngol Head Neck Surg. 2025;77(2):715–719.
9. Kokkinari A, Antoniou E, Orovou E, Tzitiridou-Chatzopoulou M, Dagla M, Iatrakis G. Prenatal vitamin D deficiency and early allergic rhinitis: cross-sectional study. Clin Pract. 2025;15(5):89.
10. Boonpiyathad T, Sözener ZC, Satitsuksanoa P, Akdis CA. Immunologic mechanisms in asthma: recent advances. Semin Immunol. 2020;46:101333.
11. Grant WB, Lahore H, McDonnell SL, Baggerly CA, French CB, Aliano JL, et al. Evidence that vitamin D reduces risk of respiratory infections including COVID-19. Nutrients. 2020;12(4):988.
12. Martineau AR, Forouhi NG. Vitamin D for COVID-19: updated evidence and perspectives. Lancet Diabetes Endocrinol. 2021;9(4):198–200.
13. Jolliffe DA, Holt H, Greenig M, Talaei M, Perdek N, Pfeffer PE, et al. Effect of vitamin D supplementation on respiratory infections: updated meta-analysis. Lancet Respir Med. 2021;9(5):e22–e23.
14. Bilezikian JP, Bikle D, Hewison M, Lazaretti-Castro M, Formenti AM, Gupta A, et al. Mechanisms in endocrinology: vitamin D and COVID-19. Eur J Endocrinol. 2020;183(5):R133–R147.
15. Schwalfenberg GK. Vitamin D and immune modulation in respiratory disease. Nutrients. 2021;13(1):123.
16. Roberts G, Pfaar O, Akdis CA, Ansotegui IJ, Durham SR, van Wijk RG, et al. EAACI guidelines on allergen immunotherapy: allergic rhinoconjunctivitis. Allergy. 2022;77(3):765–797.
17. Di Filippo P, Scaparrotta A, Rapino D, Attanasi M, Petrosino MI, Chiarelli F. Vitamin D and immunotherapy in allergic disease: updated clinical evidence. Allergy Asthma Proc. 2021;42(2):e45–e52.
18. Cashman KD, Ritz C, Kiely M. Improved vitamin D status in Europe: still seasonal variation. Am J Clin Nutr. 2021;113(4):1152–1160.
19. Pludowski P, Takacs I, Boyanov M, et al. Clinical practice guidelines for vitamin D in Europe: update 2023. Nutrients. 2023;15(3):695.
20. Holick MF. Vitamin D status: measurement, interpretation, and clinical application (updated perspective). Nutrients. 2020;12(9):2602.
21. Tripkovic L, Wilson LR, Hart K, et al. Daily supplementation with vitamin D2 vs D3: updated evidence. Nutrients. 2020;12(6):1680.