Εισαγωγή
Η αποφρακτική άπνοια ύπνου (ΑΑΥ) αποτελεί μια πολυπαραγοντική διαταραχή, στην οποία εμπλέκονται ανατομικοί, λειτουργικοί και φλεγμονώδεις μηχανισμοί. Δύο παράγοντες που φαίνεται να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση και τη βαρύτητά της είναι η ολοετήσια αλλεργική ρινίτιδα (ΟΑP) και η έλλειψη ή η ανεπάρκεια βιταμίνης D3.
Ωτορινολαρυγγολογική ομάδα μελέτης και έρευνας της σχέσης της έλλειψης βιταμίνης D3 και του ροχαλητού
Η σύγχρονη βιβλιογραφία υποδεικνύει ότι οι δύο αυτές καταστάσεις δεν δρουν ανεξάρτητα, αλλά πιθανόν αλληλοενισχύονται, επηρεάζοντας την πορεία της OΑΡ [1,5]. Τα νεότερα δεδομένα της τελευταίας πενταετίας παρέχουν ποσοτικές επιβεβαιώσεις και διευρύνουν την κατανόηση των μεταξύ τους αλληλεπιδράσεων.
- Επιδημιολογική τεκμηρίωση της συσχέτισης
Η ολοετήσια πολυετής αλλεργική ρινίτιδα προκαλεί χρόνια φλεγμονή του ρινικού βλεννογόνου και επίμονη ρινική συμφόρηση (μπούκωμα). Η αύξηση της αντίστασης των ανώτερων αεραγωγών οδηγεί σε στοματική αναπνοή και αυξάνει την πιθανότητα κατάρρευσης του φάρυγγα κατά τον ύπνο, συμβάλλοντας στην παθογένεση της ΑΑΥ A [2]. Πρόσφατη μελέτη του 2025 επιβεβαίωσε ότι η συχνότητα της αλλεργικής ρινίτιδας σε ασθενείς με ήπια ΑΑΥ ήταν σημαντικά υψηλότερη σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου (24,39% έναντι 12,20%, p<0,05) [1].
Παράλληλα, η χρόνια φλεγμονώδης κατάσταση που χαρακτηρίζει την αλλεργική ρινίτιδα ενισχύει την τοπική και συστηματική φλεγμονή, επιβαρύνοντας περαιτέρω τη λειτουργία των αεραγωγών [3].
- Ο ρόλος της έλλειψης και ανεπάρκειας βιταμίνης D3: Νεότερα δεδομένα
Σε αυτό το πλαίσιο, η έλλειψη και η ανεπάρκεια της βιταμίνης D3 φαίνεται να αποτελεί έναν επιπλέον επιβαρυντικό παράγοντα. Η βιταμίνη D3 έχει ανοσορρυθμιστική δράση και συμβάλλει στον έλεγχο της φλεγμονής. Χαμηλά επίπεδά της σχετίζονται με αυξημένη παραγωγή φλεγμονωδών κυτοκινών, γεγονός που μπορεί να επιδεινώνει, τόσο την αλλεργική ρινίτιδα όσο και την OSA [3,6].
Πρόσφατες επιδημιολογικές μελέτες επιβεβαιώνουν τη σημαντική συσχέτιση μεταξύ των επιπέδων βιταμίνης D3 και του κινδύνου εμφάνισης ΑΑΥ. Συγκεκριμένα, σε μελέτη του 2025, οι ασθενείς με ήπια ΑΑΥ παρουσίασαν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα βιταμίνης D3 σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου (12,36 ± 7,98 έναντι 23,56 ± 9,32 pg/ml, p<0,05) [1]. Η πολυπαραγοντική ανάλυση κατέδειξε ότι η ανεπάρκεια βιταμίνης D αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση ΑΑΥ (OR=0,904, 95% CI: 0,832-0,981, p<0,05), υποδηλώνοντας ότι τα υψηλότερα επίπεδα βιταμίνης D3 ασκούν προστατευτική δράση [1].
Επιπλέον, η βιταμίνη D3 επηρεάζει τη μυϊκή λειτουργία, συμπεριλαμβανομένων των μυών των ανώτερων αεραγωγών, και η ανεπάρκειά της ενδέχεται να αυξάνει την ευπάθεια στην κατάρρευση του φάρυγγα κατά τον ύπνο [4].
- Αλληλεπίδραση παραγόντων: Ο φαύλος κύκλος
Η συνύπαρξη αλλεργικής ρινίτιδας και έλλειψης ή ανεπάρκειας βιταμίνης D3 μπορεί να δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο. Η ρινική απόφραξη διαταράσσει τον ύπνο και μειώνει την ποιότητα ζωής, ενώ η κακή ποιότητα ύπνου και η μειωμένη έκθεση στον ήλιο σε ασθενείς με ΑΑΥ ενδέχεται να συμβάλλουν περαιτέρω στη μείωση των επιπέδων βιταμίνης D3 [5].
Κρίσιμο νεότερο εύρημα αποτελεί η τεκμηρίωση θετικής αλληλεπίδρασης (interaction) μεταξύ της έλλειψης βιταμίνης D3 και άλλων παραγόντων κινδύνου. Συγκεκριμένα, η ταυτόχρονη παρουσία αυξημένου σωματικού βάρους (υπέβαρα άτομα με Δείκτη Μάζας σώματος (BMI)≥24 kg/m²) και έλλειψη ή ανεπάρκεια βιταμίνης D3 αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης OSA, με τον δείκτη πιθανοτήτων (OR) να ανέρχεται σε 5,638, ο οποίος υπερβαίνει κατά πολύ το άθροισμα των επιμέρους κινδύνων (OR 1,375 για την ανεπάρκεια βιταμίνης D3 και 2,216 για το υπέρβαρο) [1]. Η διαπίστωση αυτή καταδεικνύει ότι οι δύο παράγοντες δρουν συνεργικά, δημιουργώντας έναν ενισχυτικό μηχανισμό που επιβαρύνει την παθοφυσιολογία της OSA.
Ταυτόχρονα, η παχυσαρκία, που αποτελεί κοινό παράγοντα κινδύνου, ενισχύει ,τόσο τη φλεγμονή, όσο και τη μείωση της βιοδιαθεσιμότητας της βιταμίνης D [6].
- Θεραπευτικές προεκτάσεις: ο ρόλος της συμπληρωματικής χορήγησης βιταμίνης D3
Κλινικά, οι ασθενείς με AAY που πάσχουν από αλλεργική ρινίτιδα και παρουσιάζουν χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D3 εμφανίζουν συχνότερα σοβαρότερα συμπτώματα, όπως έντονο ροχαλητό, αυξημένο δείκτη απνοιών-υποπνοιών (AHI) και ημερήσια υπνηλία [1,5].
Η αντιμετώπιση της αλλεργικής ρινίτιδας με ενδορρινικά κορτικοστεροειδή και αντιισταμινικά, σε συνδυασμό με τη διόρθωση της έλλειψης ή της ανεπάρκειας βιταμίνης D3, μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ρινικής διαβατότητας και πιθανώς στη μείωση της βαρύτητας της OSA [6,7]. Η ριζική θεραπεία της αλλεργικής ρινίτιδας επιτυγχάνεται με την υπογλώσσια ανοσοθεραπεία, αφου προηγηθεί η ακριβής διάγνωση με τη διενέργεια ενδοεπιδερμικών δοκιμασιών νυγμού (skin prick tests)
Σημαντική εξέλιξη αποτελεί η δημοσίευση συστηματικής ανασκόπησης και μετα-ανάλυσης τον Φεβρουάριο του 2025, η οποία συνέθεσε τα δεδομένα από πέντε τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες (RCTs) σχετικά με την επίδραση της συμπληρωματικής χορήγησης βιταμίνης D3 στην αλλεργική ρινίτιδα [2]. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι:
- Η χορήγηση βιταμίνης D3 οδήγησε σε ανακούφιση των συμπτωμάτων της αλλεργικής ρινίτιδας σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο.
- Η αποτελεσματικότητα ποικίλλει ανάλογα με το φύλο του ασθενούς και τη συγχορηγούμενη αγωγή.
- Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το εύρημα ότι η χορήγηση βιταμίνης D3 χωρίς ταυτόχρονη χρήση κορτικοστεροειδώνσυσχετίστηκε με σημαντική ανακούφιση των συμπτωμάτων (SMD = -0,56, 95% CI: -0,90 έως -0,23) [2].
Το τελευταίο αυτό εύρημα υποδηλώνει ότι η βιταμίνη D3 μπορεί να ασκεί ανεξάρτητη ευεργετική δράση στην αλλεργική ρινίτιδα, ενώ παράλληλα η συνδυαστική χορήγηση με κορτικοστεροειδή δεν φαίνεται να προσθέτει σημαντικό όφελος. Η παρατήρηση αυτή έχει ιδιαίτερη κλινική σημασία για τους ασθενείς με AAY και συνυπάρχουσα αλλεργική ρινίτιδα, καθώς η διόρθωση της έλλειψης ή της ανεπάρκειας βιταμίνης D3 ενδέχεται να συμβάλλει διττά: αφενός βελτιώνοντας τη ρινική φλεγμονή και αφετέρου μειώνοντας τον κίνδυνο κατάρρευσης των ανώτερων αεραγωγών.
Συμπεράσματα
Η ολοετήσια αλλεργική ρινίτιδα και η έλλειψη ή η ανεπάρκεια της βιταμίνης D3 αποτελούν δύο σημαντικούς και αλληλοσχετιζόμενους παράγοντες που επηρεάζουν την παθοφυσιολογία και τη βαρύτητα της αποφρακτικής άπνοιας ύπνου. Τα νεότερα δεδομένα της τελευταίας πενταετίας:
- Ποσοτικοποιούν την συσχέτιση, επιβεβαιώνοντας ότι η έλλειψη ή η ανεπάρκεια βιταμίνης D3 αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για AAY [1].
- Αναδεικνύουν την συνεργική αλληλεπίδραση (θετική αλληλεπίδραση) μεταξύ ανεπάρκειας βιταμίνης D3 και του αυξημένου σωματικού βάρους, η οποία πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο εμφάνισης AAY [1].
- Τεκμηριώνουν την ευεργετική επίδραση της συμπληρωματικής χορήγησης βιταμίνης D3 στην αλλεργική ρινίτιδα, ιδιαίτερα όταν χορηγείται ως μονοθεραπεία [2].
Η ολιστική προσέγγιση των ασθενών με AAY, που περιλαμβάνει την αξιολόγηση και των δύο αυτών παραγόντων, μπορεί να οδηγήσει σε πιο αποτελεσματική θεραπευτική διαχείριση και βελτίωση της συνολικής έκβασης. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος για ανεπάρκεια βιταμίνης D3 και το αυξημένο σωματικό βάρος, ιδιαίτερα σε ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα, αναδεικνύεται σε σημαντική κλινική προτεραιότητα.
Σε κάθε ασθενή με εποχιακή ή ολοετήσια αλλεργική ρινίτιδα πρέπει να μετρώνται τα επίπεδα των συγκεντρώσεων της 25 υδροξυβιταμίνης D3 δύο φορές κατ΄έτος.
Ορισμοί επιπέδων βιταμίνης D3 [25(OH)D3]
- Σοβαρή έλλειψη: <10 ng/mL
- Έλλειψη: <20 ng/mL
- Ανεπάρκεια: 20–29 ng/mL
- Επάρκεια: 30–50 ng/mL
- Υψηλά: >60 ng/mL
- Τοξικότητα: >100 ng/mL [19,20]
Βέλτιστα για αλλεργοπροστασία: 40–60 ng/mL [8, 9,10].
Αλληλεπίδραση ανοσοθεραπείας και βιταμίνης D3
Η επάρκεια βιταμίνης D3 προάγει ανάπτυξη Treg, μειώνει την Th2 φλεγμονή και βελτιώνει τη σχέση IgG4/IgE, ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα της SLIT [11].
Καθορισμός δοσολογίας βιταμίνης D3
Οι προτεινόμενες δοσολογίες για τη διόρθωση της ανεπάρκειας βιταμίνης D3 σε ενήλικες, βρέφη και παιδιά βασίζονται κυρίως στις κατευθυντήριες οδηγίες της Endocrine Society, οι οποίες αποτελούν το πιο ευρέως αποδεκτό και τεκμηριωμένο πλαίσιο κλινικής πρακτικής. Συγκεκριμένα, για ενήλικες με έλλειψη προτείνονται δόσεις 6 000 IU ημερησίως ή 50 000 IU εβδομαδιαίως για 6–8 εβδομάδες, ακολουθούμενες από δόση συντήρησης 1 500–2 000 IU ημερησίως. Σε βρέφη και παιδιά, οι δόσεις προσαρμόζονται ανάλογα με την ηλικία και το σωματικό βάρος, με στόχο την επίτευξη επιπέδων 25(OH)D ≥30 ng/mL και τη διατήρησή τους μέσω χαμηλότερων δόσεων συντήρησης[12].
Φυσική έναντι συνθετικής βιταμίνης D3
Η φυσική μορφή βιταμίνης D3 παρουσιάζει καλύτερη απορρόφηση, οδηγεί σε μεγαλύτερη και πιο σταθερή αύξηση των επιπέδων 25(OH)D3 και εμφανίζει ισχυρότερη βιολογική και ανοσορρυθμιστική δράση σε σύγκριση με τη συνθετική βιταμίνη D2, η οποία φαίνεται να είναι λιγότερο αποτελεσματική στην αύξηση και διατήρηση των επιπέδων της βιταμίνης D στον ορό [13].
Το συμπλήρωμα διατροφής D3 Gkelin drops, και D3 Gkelin Kids drops περιέχουν φυσική βιταμίνη D3 μέσα σε βιολογικό εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο. Το πρώτο περιέχει ανά σταγόνς 1000IU. Το δεύτερο περιέχει 200IU σε κάθε σταγόνα.
Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση
1.Qiu W, Du Y, Li R, Li A. Συσχέτιση ανεπάρκειας βιταμίνης D και υπέρβαρου με ήπια αποφρακτική άπνοια ύπνου. Zhonghua Quan Ke Yi Shi Za Zhi. 2025;24(3):296-300. doi: 10.3760/cma.j.cn114798-20240624-00562.
2.Kawada K, Sato C, Ishida T, Nagao Y, Yamamoto T, Jobu K, et al. Vitamin D Supplementation and Allergic Rhinitis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Medicina (Kaunas). 2025;61(2):355. doi: 10.3390/medicina61020355.
3.Kheirandish-Gozal L, Gozal D. Obstructive sleep apnea and inflammation: proof of concept based on two illustrative cytokines. Int J Mol Sci. 2019;20(3):459.
4.Ceglia L. Vitamin D and skeletal muscle tissue and function. Mol Aspects Med. 2008;29(6):407-14.
5.Liguori C, Romigi A, Izzi F, Mercuri NB, Placidi F. Vitamin D status and obstructive sleep apnea syndrome: a narrative review. Sleep Med Rev. 2020;54:101356.
6.Muscogiuri G, Barrea L, Annunziata G, Di Somma C, Laudisio D, Colao A, Savastano S. Obesity and sleep disturbance: the chicken or the egg? Crit Rev Food Sci Nutr. 2019;59(13):2158-65.
7.Kiely JL, Nolan P, McNicholas WT. Intranasal corticosteroid therapy for obstructive sleep apnoea in patients with co-existing rhinitis. Thorax. 2004;59(1):50-5.
8.Zhang P, Liu J, Wang W, Liu Y, Zhang L, Xie Y, et al. Vitamin D and allergic diseases: mechanisms, clinical evidence, and therapeutic implications. Front Immunol. 2024;15:1420883. doi:10.3389/fimmu.2024.1420883
9.Park SC, Kim MJ, Kim HJ, Kim YJ, Kim SH. Vitamin D deficiency and risk of allergic rhinitis: a population-based study. Nutrients. 2024;16(17):3385. doi:10.3390/nu16173385
10.Grant WB, Lahore H, McDonnell SL, et al. Evidence that vitamin D supplementation could reduce risk of influenza and COVID-19 infections and deaths. Nutrients. 2020;12(4):988. doi:10.3390/nu12040988
11.Fernandez JC, Luce S, Bordas-Le Floch V, Canonica GW, Batard T, Mascarell L. Correlation of serum vitamin D concentration with humoral-specific IgG2 and IgG4 levels in high responders to immunotherapy with a 300 IR sublingual house dust mite tablet. Clin Exp Allergy. 2022;52(10):1219–1224. doi:10.1111/cea.14201
12.Holick MF, Binkley NC, Bischoff-Ferrari HA, Gordon CM, Hanley DA, Heaney RP, et al. Evaluation, treatment, and prevention of vitamin D deficiency: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2011;96(7):1911–1930. doi:10.1210/jc.2011-0385
13.Balachandar R, Pullakhandam R, Kulkarni B, Sachdev HS. Relative efficacy of vitamin D2 and vitamin D3 in improving vitamin D status: systematic review and meta-analysis. Nutrients. 2021;13(10):3328. doi:10.3390/nu13103328