2. Ανατομική του αιθουσαίου νεύρου και περιφερικού αιθουσαίου συστήματος

2.1 Αιθουσαίο νεύρο – Γάγγλιο του Scarpa

Τα κυτταρικά σώματα των αιθουσαίων νευρώνων εδράζονται στο αιθουσαίο γάγγλιο ή γάγγλιο του Scarpa, το οποίο εντοπίζεται στον έσω ακουστικό πόρο [1]. Το γάγγλιο αποτελείται από δίπολα κύτταρα, οι δενδρίτες των οποίων ξεκινούν από τα τριχωτά κύτταρα των ημικύκλιων σωλήνων, του ελλειπτικού κυστιδίου και του σφαιρικού κυστιδίου. Οι νευράξονες των διπόλων κυττάρων του αιθουσαίου γαγγλίου συγκλίνουν με τους νευράξονες του ελικοειδούς (ακουστικού) γαγγλίου για να σχηματίσουν την 8^η εγκεφαλική συζυγία.

Δρ Ιάκωβος Οικονομίδης (MD, ORL, PhD), Eπιμελητής Α΄ΩΡΛ κλινικής  Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών Κοργιαλένειο – Μπενάκειο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης (MD, ORL, DDS, PhD), Κόρινθος

Υπάρχουν τρεις ημικύκλιοι σωλήνες (ΗΚΣ) άμφω: ο οριζόντιος (έξω), ο οπίσθιος και ο πρόσθιος (άνω), οι οποίοι είναι τοποθετημένοι σε ορθή γωνία μεταξύ τους.

Οι ΗΚΣ ανιχνεύουν τη γωνιακή επιτάχυνση. Είναι σωλήνες του μεμβρανώδους λαβυρίνθου, που ξεκινούν από το ελλειπτικό κυστίδιο. Κάθε ΗΚΣ έχει ένα διευρυμένο άκρο, τη λήκυθο, η οποία περιέχει το κυπέλλιο και τα τριχωτά κύτταρα. Το κυπέλλιο είναι μια ζελατινώδης δομή που καλύπτει τα τριχωτά κύτταρα και περιβάλλεται από το ενδολεμφικό υγρό.

Με τις κινήσεις της κεφαλής, η ενδολέμφος ρέει κατά μήκος του ΗΚΣ μετακινώντας με τον τρόπο αυτό το κυπέλλιο και προκαλώντας κάμψη των κροσσών των τριχωτών κυττάρων. Τα τριχωτά κύτταρα λειτουργούν ως μεταλλάκτες, μετατρέποντας τη μηχανική παραμόρφωση σε ηλεκτρικό σήμα [2].

Το ελλειπτικό και το σφαιρικό κυστίδιο αποτελούν διευρύνσεις του μεμβρανώδους λαβυρίνθου που ανιχνεύουν τη γραμμική επιτάχυνση. Καθένα από αυτά περιέχει μια κηλίδα, που αποτελείται από τριχωτά κύτταρα, την ωτολιθική μεμβράνη, η οποία καλύπτει τα τριχωτά κύτταρα και την ωτοκονία (κρύσταλλοι ανθρακικού ασβεστίου) στην επιφάνειά της. Η μάζα της ωτοκονίας επιτρέπει στο ελλειπτικό και στο σφαιρικό κυστίδιο να παρακολουθούν τη θέση της κεφαλής και να ανταποκρίνονται στις κινήσεις σε σχέση με την επίδραση της βαρύτητας [1].

2.2 Σύγχρονη ανατομική και λειτουργική θεώρηση (2020–2026)

Σύγχρονες ανατομικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι το αιθουσαίο νεύρο διακρίνεται σε άνω και κάτω κλάδο, με σαφή κατανομή νεύρωσης στους ημικύκλιους σωλήνες και στα ωτολιθικά όργανα [3,4]. Ο άνω αιθουσαίος κλάδος νευρώνει κυρίως τον οριζόντιο και τον πρόσθιο ημικύκλιο σωλήνα καθώς και το ελλειπτικό κυστίδιο, ενώ ο κάτω κλάδος τον οπίσθιο ημικύκλιο σωλήνα και το σφαιρικό κυστίδιο [3].

Η μικροσκοπική δομή των τριχωτών κυττάρων (τύπου Ι και ΙΙ) και η σύναψή τους με τις πρωτογενείς αιθουσαίες ίνες έχει μελετηθεί εκτενώς τα τελευταία χρόνια, προσφέροντας καλύτερη κατανόηση της μεταγωγής των μηχανικών ερεθισμάτων σε νευρικά δυναμικά [4,5].

3. Κεντρικές Αιθουσαίες Οδοί

Οι κεντρικές αποφυάδες των αιθουσαίων νευρώνων καταλήγουν στους αιθουσαίους πυρήνες του προμήκη μυελού και της γέφυρας. Από εκεί, οι πληροφορίες διαβιβάζονται:

• προς τους οφθαλμοκινητικούς πυρήνες (αιθουσο-οφθαλμικό αντανακλαστικό),
• προς την παρεγκεφαλίδα για τον συντονισμό της στάσης και της κίνησης,
• προς τον νωτιαίο μυελό μέσω των αιθουσονωτιαίων δεματίων,
• και προς ανώτερα φλοιώδη κέντρα για τη συνειδητή αντίληψη της κίνησης και της θέσης στο χώρο [5,6].

4. Κλινική Σημασία και Σύγχρονες Εξελίξεις

Η πρόοδος της απεικόνισης υψηλής ανάλυσης (MRI) μετά το 2020 έχει βελτιώσει σημαντικά τη διάγνωση παθολογιών του αιθουσαίου νεύρου, όπως το αιθουσαίο σβάννωμα (vestibular schwannoma) [7]. Παράλληλα, σύγχρονες λειτουργικές δοκιμασίες, όπως το video Head Impulse Test (vHIT) και τα αιθουσαία προκλητά μυογενή δυναμικά (VEMPs), επιτρέπουν την εκλεκτική αξιολόγηση των αιθουσαίων κλάδων και των επιμέρους αισθητηρίων οργάνων [6,8].

Νεότερες μελέτες (2022–2025) εστιάζουν στη βιομηχανική της ενδολέμφου και στη μικροδομή του κυπελίου και της ωτολιθικής μεμβράνης, συμβάλλοντας στην κατανόηση διαταραχών όπως ο καλοήθης παροξυσμικός ίλιγγος θέσης (BPPV) [4,8].

6. Συμπεράσματα

Το αιθουσαίο νεύρο και το περιφερικό αιθουσαίο σύστημα αποτελούν ένα εξαιρετικά εξειδικευμένο αισθητηριακό σύστημα. Η κλασική ανατομική περιγραφή, όπως παρουσιάζεται στο παρόν κείμενο, συμπληρώνεται από σύγχρονες έρευνες (2020–2026) που ενισχύουν την κατανόηση της λειτουργίας, της παθοφυσιολογίας και της κλινικής αξιολόγησης των αιθουσαίων διαταραχών.

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

1. Sleem MH, Ibraheem WM, Gad NH. Anatomy and physiology of vestibular system. Neuroquantology. 2022.
2. Vestibular system. Encyclopaedia Britannica. 2026.
3. Kenhub. Vestibular system: anatomy, pathway and function. 2026.
4. Cleveland Clinic. Vestibular System: Function & Anatomy. 2025.
5. StatPearls. Neuroanatomy, Vestibular Pathways. NCBI. 2025.
6. Grill E, et al. Modern vestibular function testing. J Neurol. 2021.
7. Carlson ML, et al. Vestibular schwannoma: current concepts. Lancet Neurol. 2020.
8. Curthoys IS, et al. Advances in vestibular assessment. Front Neurol. 2023.