Τα στέμφυλα του βιολογικού κόκκινου σταφυλιού Νεμέας, υπό μορφή αποξηραμένης σκόνης που περιλαμβάνει σπόρους, φλοιούς και μίσχους, αποτελούν σύνθετη πηγή βιοδραστικών πολυφαινολών.

Οι πολυφαινόλες των διαφόρων τμημάτων του σταφυλιού περιλαμβάνουν ανθοκυανίνες, φλαβονοειδή, κατεχίνες, προκυανιδίνες, κερκετίνη και άλλες φαινολικές ενώσεις. Η σύστασή τους ποικίλλει ανάλογα με την ποικιλία του σταφυλιού, το τμήμα του φυτού και τις συνθήκες επεξεργασίας.

Οι πολυφαινόλες του σταφυλιού έχουν μελετηθεί για αντιοξειδωτικές, αντιφλεγμονώδεις και ενδοθηλιοτροποποιητικές δράσεις. Πειραματικά δεδομένα σε ενδοθηλιακά κύτταρα έχουν δείξει ότι πολυφαινολικά εκχυλίσματα σταφυλιού μπορούν να επηρεάσουν δείκτες οξειδωτικού stress, συμπεριλαμβανομένων των δραστικών ειδών οξυγόνου, της γλουταθειόνης και των πρωτεϊνικών καρβονυλίων [1].

Ο νεφρικός γλυκοκάλυκας και ο σπειραματικός φραγμός

Το σπειραματικό ενδοθήλιο αποτελεί βασικό συστατικό του φραγμού της σπειραματικής διήθησης. Η εσωτερική επιφάνεια των ενδοθηλιακών κυττάρων καλύπτεται από τον νεφρικό γλυκοκάλυκα, δηλαδή το στρώμα γλυκοπρωτεϊνών και πρωτεογλυκανών που επενδύει την επιφάνεια του ενδοθηλίου των νεφρικών τριχοειδών, ιδιαίτερα στον σπειραματικό ηθμό, όπου αναφέρεται ως σπειραματικός ενδοθηλιακός γλυκοκάλυκας [2,3]

Ο νεφρικός γλυκοκάλυκας αποτελεί σύνθετη και έντονα ενυδατωμένη δομή, στην οποία περιλαμβάνονται πρωτεογλυκάνες, γλυκοζαμινογλυκάνες, γλυκοπρωτεΐνες και άλλα συστατικά. Αποτελεί δυναμικό λειτουργικό τμήμα της αγγειακής επιφάνειας και συμμετέχει στη ρύθμιση της αγγειακής διαπερατότητας, στις αλληλεπιδράσεις μεταξύ του κυκλοφορούντος αίματος και του ενδοθηλίου και στη λειτουργία του σπειραματικού φραγμού [2,3].

Ο σπειραματικός ενδοθηλιακός γλυκοκάλυκας αποτελεί σημαντικό περιοριστικό μηχανισμό για τη διέλευση μακρομορίων, συμπεριλαμβανομένης της λευκωματίνης. Η διαταραχή της δομής του αυξάνει τη διαπερατότητα του σπειραματικού φραγμού και συνδέεται με την εμφάνιση λευκωματουρίας [3].

Οξειδωτικό stress και νεφρικός γλυκοκάλυκας

Η ακεραιότητα του νεφρικού γλυκοκάλυκα επηρεάζεται από το οξειδωτικό stress. Πειραματική μελέτη σε ανθρώπινα σπειραματικά ενδοθηλιακά κύτταρα έδειξε ότι τα δραστικά είδη οξυγόνου προκαλούν απώλεια συστατικών του γλυκοκάλυκα, συμπεριλαμβανομένων αλυσίδων γλυκοζαμινογλυκανών, και αυξάνουν τη διαενδοθηλιακή διέλευση λευκωματίνης [4].

Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη σπειραματική μικροκυκλοφορία, επειδή συνδέει άμεσα το οξειδωτικό stress με την αποδιοργάνωση του γλυκοκάλυκα και την αύξηση της διαπερατότητας του σπειραματικού ενδοθηλίου. Η διατήρηση της αντιοξειδωτικής ισορροπίας αποτελεί επομένως έναν από τους μηχανισμούς που ενδιαφέρουν την έρευνα για την προστασία της ενδοθηλιακής επιφάνειας.

Πολυφαινόλες και ενδοθηλιακός γλυκοκάλυκας

Οι πολυφαινόλες έχουν μελετηθεί και ως προς την επίδρασή τους στον ενδοθηλιακό γλυκοκάλυκα, δηλαδή το ιδιαίτερα ενυδατωμένο στρώμα γλυκοπρωτεϊνών και πρωτεογλυκανών που καλύπτει την εσωτερική επιφάνεια των αγγειακών ενδοθηλιακών κυττάρων. Οι Peters και συν. έδειξαν ότι η ρεσβερατρόλη, η επιγαλλοκατεχίνη και η κερκετίνη προκαλούν μεταβολές στο πάχος και στις μηχανικές ιδιότητες του ενδοθηλιακού γλυκοκάλυκα, με συμμετοχή της δραστηριότητας του διαύλου CFTR [5]. Το εύρημα αυτό υποστηρίζει την ύπαρξη άμεσης βιολογικής αλληλεπίδρασης μεταξύ ορισμένων πολυφαινολών και του ενδοθηλιακού γλυκοκάλυκα.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη μελέτη πραγματοποιήθηκε σε αγγειακά ενδοθηλιακά κύτταρα και δεν αποδεικνύει ότι η από του στόματος πρόσληψη πολυφαινολών, όπως εκείνων που περιέχονται στα στέμφυλα, προκαλεί αντίστοιχες μεταβολές στον ανθρώπινο σπειραματικό γλυκοκάλυκα. Επομένως, η πιθανή επίδραση των πολυφαινολών των στέμφυλων στον νεφρικό γλυκοκάλυκα αποτελεί έναν ενδιαφέροντα και βιολογικά εύλογο μηχανισμό, αλλά δεν μπορεί σήμερα να παρουσιαστεί ως αποδεδειγμένο κλινικό αποτέλεσμα στον άνθρωπο.

 Ο νεφρικός γλυκοκάλυκας ως προστατευτικό ενυδατωμένο στρώμα

Ο ενδοθηλιακός γλυκοκάλυκας είναι ένα ιδιαίτερα ενυδατωμένο και δυναμικό στρώμα που καλύπτει την εσωτερική επιφάνεια των νεφρικών τριχοειδών. Στο σπειραματικό ενδοθήλιο συμμετέχει στη λειτουργία του φραγμού διήθησης και συμβάλλει στον περιορισμό της διέλευσης μακρομορίων από το αίμα προς το διήθημα [2-4]. Η ακεραιότητά του επηρεάζεται από οξειδωτικό stress, φλεγμονώδεις διεργασίες και άλλους παράγοντες που μπορούν να μεταβάλουν τη λειτουργία του ενδοθηλίου.

Η έκφραση «μοριακό λιπαντικό» μπορεί επομένως να χρησιμοποιηθεί μόνο ως μεταφορική περιγραφή της ιδιαίτερα ενυδατωμένης και προστατευτικής φύσης του γλυκοκάλυκα. Δεν σημαίνει ότι οι πολυφαινόλες των στέμφυλων δρουν κυριολεκτικά ως λιπαντικές ουσίες μέσα στα σπειραματικά τριχοειδή.

Μέχρι σήμερα δεν έχει αποδειχθεί ότι οι πολυφαινόλες των στέμφυλων δημιουργούν ή αποκαθιστούν ένα «λιπαντικό στρώμα» στον ανθρώπινο νεφρό. Η επιστημονικά ακριβέστερη διατύπωση είναι ότι οι πολυφαινόλες μπορεί να επηρεάζουν μηχανισμούς που σχετίζονται με το οξειδωτικό stress, την ενδοθηλιακή λειτουργία και τη διατήρηση ή τροποποίηση της δομής και της λειτουργίας του γλυκοκάλυκα [1,4,5]. Το κατά πόσο αυτή η βιολογική δράση μεταφράζεται σε ουσιαστικό νεφρικό όφελος μετά την κατανάλωση πολυφαινολών από στέμφυλα παραμένει αντικείμενο περαιτέρω έρευνας.

Επομένως, η σχέση μεταξύ πολυφαινολών και νεφρικού γλυκοκάλυκα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως βιολογικά τεκμηριωμένος ερευνητικός μηχανισμός και όχι ως αποδεδειγμένο κλινικό αποτέλεσμα των στέμφυλων στον άνθρωπο. Απαιτούνται περαιτέρω κλινικές μελέτες για να επιβεβαιωθεί εάν αυτός ο μηχανισμός έχει πραγματική επίδραση στον ανθρώπινο νεφρό.

Ανθοκυανίνες των κόκκινων σταφυλιών και αγγειακή λειτουργία

Οι ανθοκυανίνες αποτελούν σημαντική κατηγορία πολυφαινολών των ερυθρών και μαύρων σταφυλιών. Η σύγχρονη βιβλιογραφία έχει εξετάσει τη σχέση ανθοκυανινών και ενδοθηλιακής λειτουργίας, με έμφαση στη ρύθμιση του οξειδωτικού stress, στη βιοδιαθεσιμότητα του μονοξειδίου του αζώτου και σε μηχανισμούς αγγειακής ομοιόστασης [6,7].

Ανασκοπήσεις και κλινικές μελέτες σε ανθρώπους δείχνουν ότι οι ανθοκυανίνες και άλλα πολυφαινολικά συστατικά μπορούν να επηρεάσουν μηχανισμούς που σχετίζονται με την ενδοθηλιακή λειτουργία, το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή [6]. Τα ευρήματα αυτά παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την αγγειακή και μικροαγγειακή λειτουργία, αλλά μέχρι σήμερα δεν τεκμηριώνουν ειδική προστατευτική δράση των ανθοκυανινών στον ανθρώπινο σπειραματικό γλυκοκάλυκα..

Στέμφυλα κόκκινων σταφυλιων και νεφρική προστασία

Η αποξηραμένη σκόνη στέμφυλων αποτελεί πολυφαινολικό σύμπλεγμα και όχι μεμονωμένη δραστική ουσία. Η συνύπαρξη ανθοκυανινών, φλαβονοειδών, κατεχινών, προκυανιδινών και άλλων φαινολικών ενώσεων δημιουργεί ένα σύνθετο φυτικό υλικό με πολλαπλές βιολογικές δράσεις.

Η αντιοξειδωτική δράση πολυφαινολικών εκχυλισμάτων σταφυλιού έχει τεκμηριωθεί σε πειραματικά μοντέλα ενδοθηλιακών κυττάρων [1]. Επιπλέον, μελέτη του 2025 εξέτασε εκχύλισμα στέμφυλων πλούσιο σε φαινολικές ενώσεις σε ποντίκια με νεφρική βλάβη που σχετιζόταν με παχυσαρκία και δίαιτα υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά. Το εκχύλισμα συνδέθηκε με μείωση δεικτών οξειδωτικού stress και βελτίωση παραμέτρων που σχετίζονταν με τη νεφρική βλάβη [8].

Η μελέτη αυτή παρέχει προκλινική ένδειξη νεφροπροστατευτικής δράσης εκχυλίσματος στέμφυλων, αλλά δεν επιτρέπει την εξαγωγή συμπεράσματος ότι η κατανάλωση σκόνης στέμφυλων από τον άνθρωπο προλαμβάνει ή θεραπεύει νεφρική νόσο.

Ειδικότερα, δεν έχει αποδειχθεί σε ανθρώπους ότι οι πολυφαινόλες ή οι ανθοκυανίνες των στέμφυλων ενσωματώνονται στον νεφρικό γλυκοκάλυκα ή ότι αποκαθιστούν τη δομή του. Η διαθέσιμη τεκμηρίωση υποστηρίζει κυρίως τη βιολογική σχέση μεταξύ πολυφαινολών, οξειδωτικού stress, ενδοθηλιακής λειτουργίας και νεφρικής μικροαγγειακής ομοιόστασης.

Στέμφυλα βιολογικού κόκκινου Αγιωργίτικου σταφυλιού Νεμέας σε μορφή συμπληρώματος διατροφής

Η αποξηραμένη σκόνη των σπόρων και των φλοιών  του βιολογικού κόκκινου σταφυλιού Νεμέας διατίθεται σε μορφή καψουλών Vinogkelin, ως συμπλήρωμα διατροφής. Η μορφή αυτή παρέχει έναν πρακτικό τρόπο πρόσληψης των φυσικών συστατικών των στέμφυλων, ιδιαίτερα σε άτομα που, για λόγους υγείας ή άλλους διατροφικούς περιορισμούς, δεν ενδείκνυται να καταναλώνουν χυμό ή μεγάλες ποσότητες νωπών σταφυλιών.

Το διατροφικό ενδιαφέρον των στέμφυλων συνδέεται με το σύνθετο περιεχόμενό τους σε πολυφαινολικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων ανθοκυανίνες, φλαβονοειδή, κατεχίνες και προκυανιδίνες. Η χρήση τους ως συμπλήρωμα διατροφής δεν υποκαθιστά την ισορροπημένη διατροφή και δεν αποτελεί θεραπεία ή μέσο πρόληψης συγκεκριμένης νεφρικής ή αγγειακής νόσου.

H χημική ανάλυση δείγματος σκόνης των σπόρων, φλουδών και μίσχων του βιολογικου κόκκινου Αγιωργήτικου σταφυλιού Νεμέας που υπάρχει στις κάψουλες του Vinogkelin  είναι η ακόλουθη.

Στο πλαίσιο της παρούσας ανασκόπησης, το επιστημονικό ενδιαφέρον για τα στέμφυλα αφορά κυρίως το πολυφαινολικό τους περιεχόμενο και τις πειραματικά τεκμηριωμένες επιδράσεις των συστατικών αυτών σε μηχανισμούς οξειδωτικού stress και ενδοθηλιακής λειτουργίας [1,6,8].

Συμπέρασμα

Ο νεφρικός γλυκοκάλυκας, δηλαδή το στρώμα γλυκοπρωτεϊνών και πρωτεογλυκανών που επενδύει την επιφάνεια του ενδοθηλίου των νεφρικών τριχοειδών και ιδιαίτερα του σπειραματικού ηθμού, αποτελεί κρίσιμο στοιχείο της νεφρικής μικροαγγειακής λειτουργίας και του σπειραματικού φραγμού [2,3]. Η διαταραχή της ακεραιότητάς του αυξάνει τη σπειραματική διαπερατότητα στη λευκωματίνη και συνδέεται με λευκωματουρία [3,4].

Οι πολυφαινόλες των στέμφυλων του κόκκινου σταφυλιού παρουσιάζουν αντιοξειδωτικές και ενδοθηλιοτροποποιητικές ιδιότητες σε πειραματικά συστήματα [1,5-7]. Παράλληλα, προκλινική μελέτη του 2025 έδειξε ότι εκχύλισμα στέμφυλων πλούσιο σε φαινολικές ενώσεις attenuated νεφρική βλάβη σε μοντέλο ποντικών με παχυσαρκία και δίαιτα υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά [8].

Συνεπώς, τα στέμφυλα αποτελούν ενδιαφέρουσα διατροφική πηγή πολυφαινολών με προκλινικά τεκμηριωμένες αντιοξειδωτικές και ενδοθηλιοπροστατευτικές ιδιότητες. Η σύνδεση των ιδιοτήτων αυτών με την προστασία του νεφρικού γλυκοκάλυκα αποτελεί εύλογο και ερευνητικά τεκμηριωμένο μηχανιστικό πεδίο, αλλά δεν έχει ακόμη αποδειχθεί ως κλινικό αποτέλεσμα της κατανάλωσης σκόνης στέμφυλων ή του Vinogkelin στον άνθρωπο.

Επομένως, η επιστημονικά ακριβέστερη διατύπωση είναι ότι οι πολυφαινόλες των στέμφυλων ενδέχεται να υποστηρίζουν μηχανισμούς που σχετίζονται με την ενδοθηλιακή και μικροαγγειακή ομοιόσταση, ενώ η ειδική επίδρασή τους στον ανθρώπινο νεφρικό γλυκοκάλυκα απαιτεί περαιτέρω κλινική τεκμηρίωση.

Βιβλιογραφική τεκμηρίωση

1. Goutzourelas N, Stagos D, Demertzis N, Mavridou P, Karterolioti H, Georgadakis S, et al. Effects of polyphenolic grape extract on the oxidative status of muscle and endothelial cells. Hum Exp Toxicol. 2014;33(11):1099-1112. doi:10.1177/0960327114533575. PMID:25205739.
2. Dane MJC, van den Berg BM, Lee DH, Boels MGS, Tiemeier GL, Avramut MC, et al. A microscopic view on the renal endothelial glycocalyx. Am J Physiol Renal Physiol. 2015;308(9):F956-F966. doi:10.1152/ajprenal.00532.2014. PMID:25673809.
3. Gamez M, Ramnath RD, Butler MJ, Foster RR, Satchell SC. The glomerular endothelial glycocalyx as a therapeutic target in proteinuric kidney disease. Nat Rev Nephrol. 2026;22:229-241. doi:10.1038/s41581-025-01028-y.
4. Singh A, Ramnath RD, Foster RR, Wylie EC, Fridén V, Dasgupta I, et al. Reactive oxygen species modulate the barrier function of the human glomerular endothelial glycocalyx. PLoS One. 2013;8(2):e55852. doi:10.1371/journal.pone.0055852. PMID:23457483.
5. Peters W, Kusche-Vihrog K, Oberleithner H, Schillers H. Cystic fibrosis transmembrane conductance regulator is involved in polyphenol-induced swelling of the endothelial glycocalyx. Nanomedicine. 2015;11(6):1521-1530. doi:10.1016/j.nano.2015.03.013. PMID:25881741.
6. Auger C, Muzammel H, Diouf I, Schini-Kerth VB. Potential of anthocyanin-rich products to prevent and improve endothelial function and senescence: focus on anthocyanins. J Agric Food Chem. 2024;72(50):27590-27618. doi:10.1021/acs.jafc.4c04727. PMID:39629614.
7. Fallah AA, Sarmast E, Jafari T. Effects of anthocyanins on vascular health. J Am Coll Nutr. 2021;40(5):499-506. doi:10.1080/07315724.2020.1803202.
8. Figueras T, Perdicaro DJ, Cacciamani VE, Gil Lorenzo AF, Suhaiman L, Antoniolli AN, et al. Grape pomace extract, rich in phenolic compounds, attenuates obesity-induced nephropathy by modulating energy metabolism dysregulation and oxidative stress in mice fed a high-fat diet. Food Funct. 2025;16:6833-6847. doi:10.1039/D5FO02327K.