Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης, Αικατερίνη Γκέλη
Καθώς ο άνθρωπος μεγαλώνει, ακόμη και οι πιο απλές καθημερινές συνήθειες χρειάζονται επαναπροσδιορισμό. Το μπάνιο και η φροντίδα του δέρματος, που για δεκαετίες θεωρούνται αυτονόητα στοιχεία υγιεινής, αποκτούν νέα σημασία μετά την ηλικία των 70 ετών. Σε αυτή τη φάση της ζωής, ο οργανισμός γίνεται πιο ευάλωτος: το δέρμα λεπταίνει και ξηραίνεται, η ισορροπία μειώνεται, ενώ η αντοχή στις θερμικές και μηχανικές καταπονήσεις περιορίζεται. Έτσι, πρακτικές που παλαιότερα ήταν ακίνδυνες μπορεί πλέον να επιβαρύνουν την υγεία ή να αυξάνουν τον κίνδυνο ατυχημάτων.
Η έννοια της υγιούς γήρανσης, όπως ορίζεται από τον World Health Organization, δεν αφορά μόνο την απουσία ασθένειας, αλλά τη διατήρηση της λειτουργικότητας, της αυτονομίας και της ποιότητας ζωής στην καθημερινότητα [1]. Η προσωπική υγιεινή αποτελεί βασικό κομμάτι αυτής της λειτουργικότητας, αρκεί να προσαρμόζεται στις ανάγκες του γηράσκοντος σώματος.
Οι αλλαγές του δέρματος στην τρίτη ηλικία
Με την πάροδο των ετών, η επιδερμίδα χάνει σταδιακά τα φυσικά της λιπίδια και την ικανότητα συγκράτησης νερού. Ο δερματικός φραγμός αποδυναμώνεται, με αποτέλεσμα το δέρμα να γίνεται πιο ξηρό, ευαίσθητο και επιρρεπές σε κνησμό ή μικροτραυματισμούς. Η κατάσταση αυτή, γνωστή ως «ξηροδερμία της τρίτης ηλικίας», είναι ιδιαίτερα συχνή και μπορεί να επηρεάσει την άνεση, τον ύπνο και τη συνολική ευεξία [2].
Η καθημερινή έκθεση σε πολύ ζεστό νερό και ισχυρά καθαριστικά προϊόντα επιδεινώνει το πρόβλημα, καθώς απομακρύνει τα προστατευτικά έλαια της επιδερμίδας. Έτσι, το υπερβολικά συχνό μπάνιο δεν οδηγεί πάντα σε καλύτερη υγιεινή· αντίθετα, μπορεί να ενισχύσει την αφυδάτωση και τον ερεθισμό [2]. Για τον λόγο αυτό, πολλοί ειδικοί προτείνουν πιο ήπιο καθαρισμό, χλιαρό νερό και εναλλασσόμενες ημέρες πλήρους λούσης.
Ο ρόλος της ενυδάτωσης και η αξία της κολλοειδούς βρώμης [Prurigkel]
Η συστηματική ενυδάτωση αποτελεί θεμελιώδη στρατηγική προστασίας του ώριμου δέρματος. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ενυδατικές λοσιόν ή κρέμες με κολλοειδή βρώμη [Prurigkel], ένα φυσικό συστατικό που έχει μελετηθεί εκτενώς για τις καταπραϋντικές και ενυδατικές του ιδιότητες.
Η κολλοειδής βρώμη περιέχει β-γλυκάνες που δεσμεύουν το νερό, λιπίδια που ενισχύουν τον δερματικό φραγμό και αντιοξειδωτικές ενώσεις (avenanthramides) με αντιφλεγμονώδη δράση. Ο συνδυασμός αυτός βοηθά στην αποκατάσταση της υγρασίας, στη μείωση του κνησμού και στην προστασία από ερεθισμούς [3]. Κλινικές παρατηρήσεις δείχνουν ότι η τακτική χρήση τέτοιων σκευασμάτων βελτιώνει σημαντικά την ξηροδερμία και την άνεση του δέρματος, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένα άτομα [3].
Η American Academy of Dermatology συνιστά την εφαρμογή ήπιων, άοσμων ενυδατικών – όπως εκείνων με κολλοειδή βρώμη[Prurigkel] – αμέσως μετά το μπάνιο, όταν το δέρμα είναι ακόμη ελαφρώς νωπό, ώστε να «κλειδώνεται» η υγρασία και να ενισχύεται ο προστατευτικός φραγμός [4]. Για άτομα άνω των 70 ετών, αυτή η απλή πρακτική μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κνησμό και την ανάγκη για πιο επιθετικές θεραπείες.
Ασφάλεια στο μπάνιο και πρόληψη πτώσεων
Πέρα από το δέρμα, το μπάνιο επηρεάζει και την ασφάλεια. Οι πτώσεις αποτελούν μία από τις κυριότερες αιτίες τραυματισμών και απώλειας ανεξαρτησίας στους ηλικιωμένους. Το υγρό και ολισθηρό περιβάλλον του μπάνιου αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο ατυχήματος [5]. Η χρήση αντιολισθητικών επιφανειών, χειρολαβών στήριξης και καθίσματος ντους έχει αποδειχθεί ότι μειώνει αισθητά τα περιστατικά πτώσεων.
Επιπλέον, η θερμοκρασία του νερού παίζει καθοριστικό ρόλο. Το πολύ ζεστό μπάνιο μπορεί να προκαλέσει αγγειοδιαστολή, πτώση της αρτηριακής πίεσης και ζάλη, ιδίως σε άτομα με καρδιαγγειακά προβλήματα, αυξάνοντας τον κίνδυνο λιποθυμίας ή απώλειας ισορροπίας [6]. Η επιλογή χλιαρού νερού και η αποφυγή απότομων αλλαγών θερμοκρασίας θεωρούνται ασφαλέστερες πρακτικές.
Αυτονομία και ποιότητα ζωής
Η φροντίδα του σώματος δεν είναι μόνο βιολογική ανάγκη· έχει και βαθιά ψυχολογική διάσταση. Η δυνατότητα ενός ηλικιωμένου ατόμου να πλένεται και να περιποιείται τον εαυτό του σχετίζεται με την αξιοπρέπεια, την αυτοεκτίμηση και την αίσθηση ελέγχου της ζωής του. Όταν αυτή η αυτονομία διατηρείται, η ψυχική υγεία και η κοινωνική συμμετοχή ενισχύονται [7].
Συνεπώς, ο στόχος δεν είναι να μειωθεί η υγιεινή, αλλά να προσαρμοστεί με τρόπο που να προστατεύει τόσο το σώμα όσο και την ανεξαρτησία.
Συμπέρασμα
Η καθημερινή υγιεινή μετά τα 70 απαιτεί ισορροπία και ευαισθησία στις ανάγκες του σώματος. Η υπερβολική χρήση ζεστού νερού και ισχυρών καθαριστικών μπορεί να βλάψει το δέρμα, ενώ το μη ασφαλές περιβάλλον του μπάνιου αυξάνει τον κίνδυνο πτώσεων. Αντίθετα, πιο ήπιες πρακτικές, χλιαρό νερό, προσαρμογές ασφάλειας και συστηματική ενυδάτωση — ιδιαίτερα με σκευάσματα κολλοειδούς βρώμης — μπορούν να προστατεύσουν την επιδερμίδα, να μειώσουν τον κνησμό και να ενισχύσουν την άνεση.
Τελικά, η φροντίδα στην τρίτη ηλικία δεν αφορά την αυστηρή τήρηση παλιών συνηθειών, αλλά τη συνειδητή προσαρμογή τους. Μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά στη διατήρηση της υγείας, της ασφάλειας και της ανεξαρτησίας.
Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση
[1] World Health Organization. World report on ageing and health. Geneva: WHO; 2015.
[2] Farage MA, Miller KW, Elsner P, Maibach HI. Structural characteristics of the aging skin: a review. Cutan Ocul Toxicol. 2013;32(4):343–357.
[3] Cerio R, Dohil M, Jeanine D, Maguire E. Mechanism of action and clinical benefits of colloidal oatmeal for dermatologic practice. J Drugs Dermatol. 2010;9(9):1116–1120.
[4] American Academy of Dermatology. Dry skin: diagnosis and treatment recommendations. Schaumburg (IL): AAD; 2020.
[5] Rubenstein LZ. Falls in older people: epidemiology, risk factors and prevention. Age Ageing. 2006;35 Suppl 2:ii37–ii41.
[6] Kenny GP, Yardley J, Brown C, Sigal RJ, Jay O. Heat stress in older individuals and patients with cardiovascular disease. CMAJ. 2010;182(10):1053–1060.
[7] Gitlin LN, Hodgson N. Caregiving and daily function in older adults. In: Halter JB, et al. Hazzard’s Geriatric Medicine and Gerontology. 7th ed. New York: McGraw-Hill; 2017.
Δρ Δημήτριος Γκέλης ΜD, ORL, DDS, PhD
Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης (MD, ORL, DDS, PhD)
Ιατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος, Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιατρικός Ερευνητής και Συγγραφέας
ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ: Ιατρική Έρευνα, Συμπληρωματική Ιατρική. Διεύθυνση: ΚΟΡΙΝΘΟΣ
Τηλ: 6944280764, Email: pharmage@otenet.gr
www.gelis.gr, www.pharmagel.gr , www.orlpedia.gr , www.allergopedia.gr, d3gkelin.gr, www.vitaminb12.gr, www.zinc.gr, www.curcumin.gr
Αικατερίνη Γκέλη
Αικατερίνη ΓκέληΕχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη διαγνωστική με υπερήχους, κλασσική ακτινολογία παίδων και ενηλίκων, γναθοπροσωπική ακτινολογία, περιβαλλοντική ιατρική, ιατρική διατροφολογία, συμπληρωματική ιατρική.
Την ευθύνη της διάγνωσης, θεραπείας και πρόληψης των ασθενειών τις έχει μόνον ο θεράπων ιατρός του κάθε ασθενούς, αφού πρώτα κάνει προσεκτικά ακριβή διάγνωση.
Γιαυτό συνιστάται η αποφυγή της αυθαίρετης εφαρμογής ιατρικών πληροφοριών από μη ιατρούς. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι φάρμακα, αλλά μπορεί να χορηγούνται συμπληρωματικά, χωρίς να παραιτούνται οι ασθενείς από τις αποδεκτές υπό της ιατρικής επιστήμης θεραπείες ή θεραπευτικές τεχνικές και μεθόδους, που γίνονται, όταν χρειάζονται, υπό ιατρική καθοδήγηση, παρακολούθηση και ευθύνη. Οι παρατιθέμενες διαφημίσεις εξυπηρετούν της δαπάνες συντήρησης της παρούσας ιστοσελίδας Το παρόν άρθρο προστατεύεται από το Νόμο 2121/1993 και 4481/2017 για την πνευματική ιδιοκτησία. Η ολική ή μερική αντιγραφή του παρόντος επιστημονικού άρθρου χωρίς τη γραπτή έγκριση του Δρ Δημητρίου Ν. Γκέλη θεωρείται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και διώκεται βάσει της νομοθεσίας.