05 Ιούν

Η επίδραση της επαναλαμβανόμενης αρνητικής σκέψης στη βιολογική γήρανση, τη γνωστική έκπτωση και τον κίνδυνο νόσου Alzheimer©

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης (MD, ORL, DDS, PhD), Αικατερίνη Γκέλη (MD, Radiologist)

Εισαγωγή

Η επαναλαμβανόμενη αρνητική σκέψη (Repetitive Negative Thinking, RNT), η οποία εκδηλώνεται κυρίως ως επίμονη ανησυχία (worry) και μηρυκασμός (rumination), αποτελεί έναν διαγνωστικά διαπεραστικό γνωστικό μηχανισμό που συνδέεται με πληθώρα ψυχιατρικών και σωματικών διαταραχών [1]. Μηρυκασμός είναι η επίμονη και επαναλαμβανόμενη ενασχόληση με αρνητικές σκέψεις, συμπτώματα ή προβλήματα, χωρίς να οδηγεί σε λύση ή δράση – πρόκειται για μια παθογόνο μορφή σκέψης που συναντάται συχνά στην κατάθλιψη και το άγχος. Τα τελευταία χρόνια έχει αναδειχθεί ως σημαντικός παράγοντας κινδύνου για επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση, αυξημένο αλλοστατικό φορτίο και γνωστική έκπτωση [1,2].

Παράλληλα, αυξάνεται το ερευνητικό ενδιαφέρον για ουσίες με νευροπροστατευτικές και αγχολυτικές ιδιότητες που ενδέχεται να τροποποιούν τους βιολογικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων η RNT επηρεάζει τον εγκέφαλο. Μεταξύ αυτών, η L-θεανίνη (L-theanine), ένα μη πρωτεϊνικό αμινοξύ που απαντάται φυσικά στο πράσινο τσάι και κυκλοφορεί ως συμπλήρωμα διατροφής με την εμπορική ονομασία Calmagkel, έχει προσελκύσει ιδιαίτερη προσοχή λόγω της ικανότητάς της να επηρεάζει τα συστήματα GABA, γλουταμινικού, ντοπαμίνης και σεροτονίνης [3,4].

Επαναλαμβανόμενη αρνητική σκέψη και χρόνιο στρες

Η θεωρία της «επιμονής της γνωσιακής ενεργοποίησης» (Perseverative Cognition Hypothesis) προτείνει ότι η ανησυχία και ο μηρυκασμός παρατείνουν τη φυσιολογική απόκριση στο στρες ακόμη και μετά την απομάκρυνση του στρεσογόνου ερεθίσματος [2]. Ως αποτέλεσμα, παρατηρείται παρατεταμένη ενεργοποίηση του άξονα υποθαλάμου–υπόφυσης–επινεφριδίων (HPA axis), αυξημένη έκκριση κορτιζόλης και διαταραχή της ομοιόστασης του οργανισμού [2].

Η χρόνια υπερκορτιζολαιμία σχετίζεται με μειωμένη νευρογένεση, διαταραχή της συναπτικής πλαστικότητας και αυξημένη ευαλωτότητα του ιπποκάμπου, περιοχής κρίσιμης για τη μνήμη και τη μάθηση [5]. Παράλληλα, η RNT συνδέεται με κακή ποιότητα ύπνου, νευροφλεγμονή και αυξημένο αλλοστατικό φορτίο, μηχανισμούς που έχουν ενοχοποιηθεί για την ανάπτυξη νευροεκφυλιστικών νοσημάτων [2].

Νευροβιολογικές συνέπειες της RNT και κίνδυνος νόσου Alzheimer

Σύγχρονες νευροαπεικονιστικές μελέτες δείχνουν ότι η επαναλαμβανόμενη αρνητική σκέψη (RNT) σχετίζεται με μεταβολές σε εγκεφαλικά δίκτυα που συμμετέχουν στον γνωστικό έλεγχο, στη μνήμη εργασίας και στη συναισθηματική ρύθμιση [6].

Ιδιαίτερη σημασία έχει η μελέτη των Marchant και συνεργατών, η οποία έδειξε ότι υψηλότερα επίπεδα επαναλαμβανόμενης αρνητικής σκέψης (RNT) συσχετίζονταν με μεγαλύτερη εναπόθεση β-αμυλοειδούς και πρωτεΐνης tau, καθώς και με ταχύτερη γνωστική έκπτωση σε ηλικιωμένους χωρίς άνοια [7]. Επιπλέον, νεότερα δεδομένα υποδεικνύουν ότι η επαναλαμβανόμενη αρνητική σκέψη (RNT) συνδέεται με αυξημένα επίπεδα νευροϊνιδιακής ελαφράς αλύσου (neurofilament light chain), ενός αξιόπιστου βιοδείκτη νευροεκφυλισμού [8].

Παρότι η αιτιώδης σχέση δεν έχει αποδειχθεί, η επαναλαμβανόμενη αρνητική σκέψη (RNT) θεωρείται σήμερα σημαντικός τροποποιήσιμος παράγοντας κινδύνου για τη γνωστική γήρανση και τη νόσο Alzheimer [7,8].

Η L-θεανίνη ως πιθανός τροποποιητής των επιδράσεων της RNT

Η L-θεανίνη είναι ένα φυσικό αμινοξύ που απαντάται σχεδόν αποκλειστικά στα φύλλα του τσαγιού (Camellia sinensis), καθώς και σε ορισμένα είδη μανιταριών. Αποτελεί δομικά ανάλογο της γλουταμίνης και του γλουταμινικού οξέος. Είναι γνωστή για την ικανότητά της να διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και να προάγει χαλάρωση χωρίς υπνηλία, επηρεάζοντας τα επίπεδα νευροδιαβιβαστών όπως το GABA, η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη.

Πειραματικές μελέτες έχουν δείξει ότι η L-θεανίνη αυξάνει τη συγκέντρωση του GABA, ενώ παράλληλα επηρεάζει τη δραστηριότητα της ντοπαμίνης και της σεροτονίνης σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου [3,4]. Συχνά χρησιμοποιείται ως συμπλήρωμα διατροφής (Calmagkel) για τη μείωση του στρες, τη βελτίωση της συγκέντρωσης και την ενίσχυση της ποιότητας του ύπνου.

Η αύξηση της GABAεργικής νευροδιαβίβασης έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το GABA αποτελεί τον κυριότερο ανασταλτικό νευροδιαβιβαστή του κεντρικού νευρικού συστήματος. Η ενίσχυση της ανασταλτικής νευρωνικής δραστηριότητας μπορεί να περιορίσει την υπερδιέγερση νευρωνικών κυκλωμάτων που σχετίζονται με το άγχος, την υπερεπαγρύπνηση και την εμμονική γνωσιακή επεξεργασία [3].

Πειραματικά δεδομένα δείχνουν επίσης ότι η L-θεανίνη ανταγωνίζεται εν μέρει τους υποδοχείς γλουταμινικού, μειώνοντας πιθανώς τη διεγερτική νευροτοξικότητα που σχετίζεται με το χρόνιο στρες [4].

L-θεανίνη, άγχος και επαναλαμβανόμενη αρνητική σκέψη

Κλινικές μελέτες σε υγιείς εθελοντές και σε άτομα με αυξημένο άγχος έχουν δείξει ότι η χορήγηση L-θεανίνης μειώνει το υποκειμενικό αίσθημα στρες, βελτιώνει την ψυχική ηρεμία και περιορίζει τη φυσιολογική απόκριση στο στρες [9,10].

Η L-θεανίνη δεν φαίνεται να δρα άμεσα επί του περιεχομένου των αρνητικών σκέψεων. Αντίθετα, μέσω της μείωσης της νευρωνικής υπερδιέγερσης και της προαγωγής μιας κατάστασης ήρεμης εγρήγορσης, ενδέχεται να τροποποιεί το νευροβιολογικό υπόβαθρο που ευνοεί την ανησυχία και τον γνωστικό μηρυκασμό, με αποτέλεσμα οι διεργασίες αυτές να βιώνονται με μικρότερη ένταση.Η θεωρητική αλληλουχία μπορεί να αποδοθεί ως εξής:

L-θεανίνη → αυξημένη GABAεργική δραστηριότητα → μειωμένη ενεργοποίηση συστημάτων στρες → χαμηλότερα επίπεδα κορτιζόλης → μικρότερη τάση για ανησυχία και μηρυκασμό → πιθανή μείωση του αλλοστατικού φορτίου.

Η αλλόσταση είναι η διαδικασία προσαρμογής στο στρες, ενώ το αλλοστατικό φορτίο είναι το κόστος αυτής της προσαρμογής όταν γίνεται υπερβολικά συχνά ή για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο χρόνιος γνωστικός μηρυκασμός («γυρίζω συνεχώς τα ίδια προβλήματα στο μυαλό μου») και η επίμονη ανησυχία μπορούν να διατηρούν την απόκριση στρες ενεργοποιημένη ακόμη και όταν δεν υπάρχει πραγματικός εξωτερικός κίνδυνος. Με τον τρόπο αυτό συμβάλλουν στην αύξηση του αλλοστατικού φορτίου.

Η υπόθεση αυτή είναι βιολογικά εύλογη, αλλά δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί από μεγάλες μακροχρόνιες κλινικές μελέτες που να εξετάζουν ειδικά τη σχέση μεταξύ L-θεανίνης και RNT.

Νευροπροστατευτικές ιδιότητες της L-θεανίνης

Πέρα από τις αγχολυτικές της ιδιότητες, η L-θεανίνη εμφανίζει νευροπροστατευτική δράση μέσω πολλαπλών μηχανισμών, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης του οξειδωτικού στρες, της καταστολής νευροφλεγμονωδών διεργασιών και της προστασίας έναντι γλουταμινεργικής διεγερτοτοξικότητας [4,11].

Πειραματικά μοντέλα έχουν δείξει ότι η L-θεανίνη μπορεί να βελτιώνει τη μνήμη, να διατηρεί τη συναπτική πλαστικότητα και να προστατεύει τον ιππόκαμπο από βλάβες που προκαλούνται από το χρόνιο στρες [11]. Αν και τα ευρήματα αυτά είναι ενθαρρυντικά, δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η χορήγηση L-θεανίνης μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης νόσου Alzheimer στον άνθρωπο.

Συμπεράσματα

Η επαναλαμβανόμενη αρνητική σκέψη αποτελεί σημαντικό ψυχοβιολογικό παράγοντα που συνδέεται με χρόνια ενεργοποίηση του στρες, αυξημένη κορτιζόλη, διαταραχές ύπνου, νευροφλεγμονή, μεγαλύτερο αλλοστατικό φορτίο και αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης [1,2,7].

Η L-θεανίνη εμφανίζει ενδιαφέρουσες νευροβιολογικές ιδιότητες μέσω της ενίσχυσης της GABAεργικής νευροδιαβίβασης και της τροποποίησης των συστημάτων γλουταμινικού, ντοπαμίνης και σεροτονίνης [3,4]. Τα διαθέσιμα δεδομένα υποστηρίζουν ότι μπορεί να μειώνει το άγχος και να περιορίζει έμμεσα την ένταση της ανησυχίας και του μηρυκασμού, χωρίς όμως να υπάρχουν αποδείξεις ότι «μπλοκάρει» άμεσα τις αρνητικές σκέψεις ή ότι προλαμβάνει τη νόσο Alzheimer [9,10].

Η μείωση της RNT μέσω ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων παραμένει η πλέον τεκμηριωμένη προσέγγιση. Ωστόσο, η L-θεανίνη αποτελεί μια πολλά υποσχόμενη συμπληρωματική στρατηγική αντιμετώπισης των αρνητικών σκέψεων και του μηρυκασμού τους που αξίζει να διερευνηθεί περαιτέρω σε μελλοντικές κλινικές μελέτες.

Βιβλιογραφική Τεκμηρίωση

  1. Moulds ML, McEvoy PM. Repetitive negative thinking as a transdiagnostic cognitive process. Nat Rev Psychol. 2025;4:127-141.
  2. Ottaviani C, Thayer JF, Verkuil B, Lonigro A, Medea B, Couyoumdjian A, et al. Physiological concomitants of perseverative cognition: a systematic review and meta-analysis. Psychol Bull. 2016;142(3):231-259.
  3. Nathan PJ, Lu K, Gray M, Oliver C. The neuropharmacology of L-theanine (N-ethyl-L-glutamine): a possible neuroprotective and cognitive enhancing agent. J Herb Pharmacother. 2006;6(2):21-30.
  4. Yokogoshi H, Kobayashi M, Mochizuki M, Terashima T. Effect of theanine, r-glutamylethylamide, on brain monoamines and striatal dopamine release in conscious rats. Neurochem Res. 1998;23(5):667-673.
  5. Kim EJ, Kim JJ. Neurocognitive effects of stress: a metaparadigm perspective. Mol Psychiatry. 2023;28(7):2750-2763.
  6. Demnitz-King H, Göehre I, Marchant NL. The neuroanatomical correlates of repetitive negative thinking: a systematic review. Psychiatry Res Neuroimaging. 2021;316:111353.
  7. Marchant NL, Lovland LR, Jones R, Pichet Binette A, Gonneaud J, Arenaza-Urquijo EM, et al. Repetitive negative thinking is associated with amyloid, tau, and cognitive decline. Alzheimers Dement. 2020;16(7):1054-1064.
  8. Lau Y, Bansal A, Palix C, Rakesh D, Voineskos AN, Mulsant BH, et al. Sex differences in the association between repetitive negative thinking and neurofilament light. NPJ Ment Health Res. 2024;3:53.
  9. Hidese S, Ota M, Wakabayashi C, Noda T, Ozawa H, Okubo T, et al. Effects of chronic L-theanine administration in patients with major depressive disorder: an open-label study. Acta Neuropsychiatr. 2017;29(2):72-79.
  10. White DJ, de Klerk S, Woods W, Gondalia S, Noonan C, Scholey AB. Anti-stress, behavioural and magnetoencephalography effects of an L-theanine-based nutrient drink: a randomised, double-blind, placebo-controlled, crossover trial. Nutrients. 2016;8(1):53.

..

Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης

Δρ.Δημήτριος Ν. Γκέλης
Iατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος
Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιατρικός Συγγραφέας, Ιατρικός Ερευνητής , τέως Διευθυντής της ΩΡΛ Κλινικής του Γεν. Νοσοκομείου Κορίνθου

ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ: Ιατρική Έρευνα, Συμπληρωματική Ιατρική

Διεύθυνση: ΦΛΑΜΠΟΥΡΟ ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ
Τηλ: 6944280764, Email: pharmage@otenet.gr
www.gelis.gr, www.pharmagel.gr , www.orlpedia.gr , www.allergopedia.gr, d3gkelin.gr, www.vitaminb12.gr, www.zinc.gr, www.curcumin.gr

Αικατερίνη Γκέλη
Αικατερίνη Γκέλη
Ιατρός, Ακτινοδιαγνώστρια
 Άσσος, Κορίνθου.
Εχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη διαγνωστική με υπερήχους, κλασσική ακτινολογία παίδων και ενηλίκων, γναθοπροσωπική ακτινολογία, περιβαλλοντική ιατρική, ιατρική διατροφολογία, συμπληρωματική ιατρική.